COĞRAFYA NEDİR

 

Coğrafya; doğa ile insan arasındaki etkileşimi inceleyen bilim dalıdır. İnsan her anında çevresindeki doğal ortamdan etkilenmekte hayatını doğal çevrenin şartlarına göre belirlemektedir. Örneğin; insan, tarım, turizm, ulaşım gibi faaliyetleri ile giyim, gıda, yerleşme gibi ihtiyaçlarını, iklim ve yeryüzü şekilleri gibi doğal unsurların etkisinde kalarak yapabilmektedir. Bir yerden başka bir yere gitmek insanların günlük hayatta önemli bir ihtiyacıdır. Yollar bazen yüksek dağ engeli ile karşılaşır ve tünellerle bu engeller aşılmaya çalışılır. Burada sözünü ettiğimiz dağ doğal bir unsurdur ve görüldüğü gibi insan yaşamına etki etmektedir. Birbirine yakın iki kara parçasını boğaz köprüleri ile bağlarız. İnsanlar bir yerden başka bir yere gitmek için buna ihtiyaç duyarlar. Burada sözünü ettiğimiz kara parçaları doğal bir unsurdur ve görüldüğü gibi insan yaşamına etki etmektedir. Ekvatora yakın yerlerdeki insanlar ile kutuplara yakın yerlerdeki insanların giysilerini karşılaştırdığımızda kutuplara yakın yerde yaşayan insanlar soğuktan korunmak için daha kalın elbiseler giymişlerdir.  Burada sözünü ettiğimiz hava sıcaklığı doğal bir unsurdur ve görüldüğü gibi insan yaşamına etki etmektedir.Hayatımızda farkında olsakta olmasakta doğal unsurlarla sürekli etkileşim içindeyiz. Bunun örneklerine çoğaltmak mümkündür. Coğrafya insan hayatını bu derece etkileyen doğal unsurları araştırmakta, incelemekte ve bunların insan hayatına etkilerini ortaya koymaktadır.

 

DOĞAL UNSURLAR BEŞERİ UNSURLAR

Doğal unsurlar: oluşumunda insanın herhangi bir etkisinin bulunmadığı, varlık ve olayların tümüdür. Örnek; hava durumu, sıcaklık, yağmur, sel, deprem, ağaç, toprak, deniz, hayvanlar vs.
Beşeri unsurlar: Oluşumunda insanın etkisinin olduğu varlık ve olayların tümüdür. Bina, yol, köprü, tünel, fabrika, elbise, bilgisayar, ulaşım, turizm, göç, yerleşme vs.

Doğal unsurları, atmosfer(hava küre), hidrosfer(su küre), litosfer(taşküre) ve biyosfer(canlılar küresi) olmak üzere 4 ana başlık altında toplayabiliriz. Doğal unsurların hepsi birden doğal çevreyi oluşturur. Doğal çevreden başka bir de beşeri çevre vardır. İnsan ile doğal çevrenin etkileşimi sonucu ortaya çıkan binalar, yollar, köprüler vs. gibi unsurlar beşeri çevreyi oluştururlar.

 

Aşağıdaki tabloda doğadaki 4 temel unsura ait bazı varlıklar ve olaylar gösterilmiştir.

 

TAŞKÜRE
(LİTOSFER)

VARLIKLAR
Kaya
Taş
Toprak
Dağ
Vadi
Plato

OLAYLAR
Deprem
Heyelan
Volkanizma
Dağ oluşumu (orojenez)
Kıta oluşumu (epirojenez)

HAVAKÜRE
(ATMOSFER)

VARLIKLAR
Yağmur
Kar
Dolu
Nem

OLAYLAR
Sıcaklık
Yağış
Basınç
Rüzgar
Fırtına
Sel
Çığ

 

SUKÜRE
(HİDROSFER)

VARLIKLAR
Okyanus
Deniz
Göl
Akarsu
Yeraltı suyu
Buzul

OLAYLAR
Dalga
Akıntı
Gelgit
Aşındırma
Eritme

CANLILAR KÜRESİ
(BİYOSFER)

VARLIKLAR
Hayvanlar
Bitkiler
İnsanlar
Ayrıştırıcılar

OLAYLAR
Barınma
Çiftleşme
Üreme
Ölüm
Göç
Besin zinciri

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Aşağıdaki tabloda doğal unsurların insana ve insan faaliyetlerine etkilerine örnekler verilmiştir.

Düz Alanlarda tarım yapılması
İnsanların iklim şartlarına uygun tarım ürünleri yetiştirmesi
Verimli topraklarda tarım yapılması
Suyun olduğu bölgelerde tarım yapılması
İnsanların engebeli yerlere yerleşim yeri kurmaması
Suyun olduğu yerlerde yerleşim yeri kurulması
Coğrafi konumundan dolayı önemli olan yerlerde nüfusun kalabalık olması
Ilıman iklim koşullarının hüküm sürdüğü yerlerde nüfusun kalabalık olması
Maden ve enerji kaynaklarının olduğu yerlerde sanayilerin kurulması
Yolların dağların uzanış yönlerine paralel uzanması
İklim şartlarına göre giyinmek
Yağmurun çok olduğu bölgelerde evlerin çatılarının eğimli yapılması

 

Aşağıdaki tabloda bazı doğal unsurlar ve insan hayatına etkileri gösterilmiştir.

 

 

Doğanın insana etkisi olduğu gibi insanın da doğaya etkisi vardır. Hava şartlarından dolayı insanın kalın giyinmesi doğanın insana etkisidir. Büyük bir alışveriş merkezi yapmak için ağaç kesmek ise insanın doğaya etkisidir. Bazen doğanın insana, insanın da doğaya etkisi aynı durumda gerçekleşmektedir. Yani karşılıklı bir etkileşimden söz edilebilir. Örneğin; eğim yönünde sürülmüş bir tarım arazisinin sulanması sonucu toprağın erozyonla yok olması, karşılıklı etkileşim meydana getirmiştir. Burada eğimli arazi doğanın insana, toprağın eğim yönünde sürülmesi sonucu oluşan erozyon ise insanın doğaya etkisidir.

Çoğu zaman doğal unsur yine başka bir doğal unsuruda etkileyebilmektedir. Örneğin; Dünyanın farklı bölgelerinde farklı bitki örtüsünün görülmesi. Tüm bunların yanında insanın insana etkisinden de söz etmek gerekir. İnsanların yaptıkları beşeri unsurlar bakşa beşeri unsurları etkileyebilmektedir. Örneğin; nüfusun kalabalık olduğu yerlerde kümes hayvancılığının yapılması.
Doğa insan etkileşimini çok yönlü düşünmek gerekir. Bu sebeple aşağıdaki tabloda bu etkileşimin çok yönlü başlıkları verilmiştir.

 

 Doğal ortamda etkileşimin çok yönlü olması

 

Doğa ve insan etkileşimi çok yönlüdür. Bu sebeple konuyu aşağıdaki tabloda örnekleyerek özetlemek konu karmaşıklığını önleyecektir.

 

Doğal ortamda etkileşimin çok yönlü olmasına örnekler

 

Aşağıdaki tabloda doğa ve insan etkileşimine karışık örnekler verilmiştir.

 

 

 

Anasayfaya git

 

 


Soru sor

 

Sayfanın altına
Yorum yaz

 

Kanalımıza abone ol

 

Facebook'tan takip et

 

Bütün konulara bak

 

 

 

 

 


Lise Coğrafya Dergisi öğrencilere hizmet eden ücretsiz sitedir. İçeriğimizin tamamı özgündür. Sitemiz okula yardımcı kaynaktır. Sitemizde ki hiç bir veri kopyalanamaz ve kullanılamaz, ancak kaynak gösterilerek ve bilgi vererek kullanabilirsiniz. Kaynak göstererek kullanma hakkı sadece öğrencilere aittir. Ticari amaçla kopyalanması, basılması, yayınlanması kesinlikle yasaktır.