7-Muson Ormanları

Muson ormanları tropikal bölge içinde muson yağmurlarının görüldüğü sahaların tipik bitki formasyonudur.İçlerinde daima yeşil yapraklı ağaçlar bulunsa da esas olarak yapraklarını döken ağaçlardan meydana gelirler.
Çok gür ve sık oluşları bakımından tropikal ve subtropikal yağmur ormanlarına benzerlik gösterirler.Buna karşılık türce fakir ve çok katlı olmamaları ile onlardan ayrılırlar.Muson ormanları en çok 2 katlıdır.Üst kat su istekleri yüksek veya orta derecede olan ve yapraklarını döken ağaçlardan meydana gelir.Alt kat ise kurakçıl ve her zaman yeşil yapraklı ağaçlardan oluşur.
Muson ormanları yıllık yağış tutarının 1000-1500 mm arasında olduğu yerlerde daha kurakçıl bir karakter taşırlar ve bu gibi yerlerde kuru ormanlara doğru bir geçiş teşkil ederler.Yıllık yağışı 1500-2500 mm arasında olan muson sahaları ise nemcil muson ormanları ile kaplıdır ve buralarda tropikal ormanlara geçilir.Muson ormanlarının yeryüzünde yaygın oldukları yerler;musonlar Asya’sı (Hindistan,…,Avustralya’nın kuzeyi ve kuzey doğusudur). Bu bölgelerde muson ormanları bütün bölgeyi kaplamaktan ziyade muson yağmurlarını alan yamaçlarda gelişmişlerdir.
Buna karşılık aynı sahalarda muson ormanlarına karşı olmayan yerler muson ormanlarıyla tezat teşkil edecek kadar fakir kuru ormanlarla veya savanlarla kaplıdır.Örn:Hindistan da kıyı dağları ile himalayaların güneye bakan yamaçları gür muson ormanları ile kaplı olduğu halde iç kısımda bulunan ve dolayısıyla muson yağmurlarını almayan dekan yaylasında ancak savanlar gelişebilmiştir.Muson ormanlarının hakim ve tipik ağacı teak ağacıdır.

 

8-Tropikal ve Subtropikal Kuru Ormanlar

Tropikal ve subtropikal bölgelerinin 5 ila 6 ayı kurak geçen ve yıllık yağış miktarı 800-1200 mm civarında olan yerleri kışın yapraklarını döken kuru ormanlarla kaplıdır.Bu ormanlar türce fakirdirler.Ağaçların boyları çoğunlukla 8-10 metreyi geçmez.Gövdeleri kısa,çok dallanmış ve … ağaç biçimindeki bu ağaçlarda gelişme uzunluğa olmaktan çok genişliğinedir.Kuru ormanlar ağaç ve çalı katı olmak üzere en çok 2 katlıdır.Üst kat yapraklarını döken ağaçlardan alt kat ise daima yeşil otlardan meydana gelir.Orman katı ağaççıkları ya hiç yoktur ya da dikenli çalılıklar halindedir.Liyan ve epifikler bu ormanlarda görülmezler.

 

9-Mangrof Ormanları

Nemli tropikal bölgelerin sığ deniz kıyılarında ve bataklıklarda gelişmiş bitki formasyonuna denir.Bu ormanlar bu sahalarda tuzlu çamurlar içinde büyürler.Buralardaki ağaçların boyları 10-15 metreyi bulur.Yeryüzü üzerinde yaygın oldukları yerler;tropikal yağmur ormanları sahasıdır.

 

10-Galeli Ormanlar

Akarsu boylarında devamlı bir şerit halinde uzanan ormanlara galeli ormanları denir.Bunlar çoğunlukla daima yeşil yapraklı ağaçlardan meydana gelir.Boyları daha kısa olmakla beraber tropikal ve subtropikal yağmur ormanlarında görülen ağaçların özelliklerini taşırlar.Onlar gibi gür ve sık,türce zengindirler.Lian ve epifitler çoktur.Yetiştikleri yerlerde toprak kalın bir çamur tabakasından oluşmuştur.Dünyada en iyi olarak görüldükleri yerler;Gine körfezi ile Sudan arasında kalan sahadır.Buradaki galeli ormanlarının hakim ağaç türü palmiyedir.Tropikal ve subtropikal bölgelerin bu ormanları dışında orta kuşağın orman örtüsünden mahrum yerlerinde de akarsular boyunca galeli benzeri ormanlar vardır.Ancak bunlar esas galeli ormanlarından farklıdırlar.Çünkü bunlar akarsu boyunca uzanan ağaç şeridi daha dar ve türce daha fakirdir.Galeli ormanlarında daima yeşil yapraklı ormanlar hakimken buralarda geniş yapraklı ağaçlar ve kışın yapraklarını döken ağaçlar çoğunluktadır.Epifitler ve lianlar yoktur.Ve bundan dolayı orta kuşağın bu ormanları galeli ormanı yerine akarsu boyları ormanları olarak adlandırmak daha doğrudur.

 

11-Bataklık Ormanları

Taban suyunun yüzeye çıktığı veya üst üste geçirimsiz tabakaların bulunduğu ve bu sebepten dolayı zemin daima nemli olduğu veya çukur sahaların zaman zaman su baskınlarına uğradığı yerlerde bu tür ormanlar gelişmiştir.Bunlar gür ve boyludurlar.Bu tip ormanların asıl geliştikleri sahalar;tropikal yağmur ormanlarının bataklık bölgelerinde sıkça görülür.Ayrıca türce fakirleşmiş olarak orta kuşağın bataklık sahalarında da geniş yer yer tutarlar.
Trakya’nın Karadeniz kıyılarında iğne ada ile midye arasında ağızları kumlarla kapanan göl veya bataklık haline gemiş nemli vadi tabanlarında bu tip bataklık ormanları vardır.Başlıca ağaç türleri
;kızılağaç,dışbudak,karaağaç,söğüt,hatta bazı yerlerde özellikle iğne ada çevresinde içlerine girilmeyecek kadar sık bir orman altına sahip yerler vardır ve bunlara langos adı verilir.

 

B-Çalı Formasyonu

Ormanların tahribatı neticesinde meydana gelen 3-4 metre boyundaki ağacıkların oluşturduğu bitki formasyonuna ağacık veya çalı formasyonu denir.Bu formasyonun asli bir bitkisi olmayıp insan müdahalesi ile (orman açmaları,orman yangınları,hayvan otlatılması gibi) meydana gelmiştir.

 

1-Maki Formasyonu

Akdeniz iklim bölgelerinde asli orman örtüsünün tahribatından sonra özellikle kıyı bölgelerinde gelişmiş 3-4 metre yüksekliğinde ince gövdeli daima yeşil yapraklı türlerden meydana gelmiş bitki formasyonudur.Bununla beraber Akdeniz ikliminin hissettirdiği sahalarda bu iklimin etki derecesinin azalması oranında bu türler seyrelmiş olarak görülür.Makinin belli başlı elemanları şunlardır;kocayemiş,sandal,funda,süpürge çalısı,sakız,menengiç,keçi boynuzu,mersin ağacı,pırnal meşesi,kermez meşesi,defne,katman ardıcı,katır tırnağı,zakkum,laden.
Bu türler içerisinde menengiç,mersin,keçi boynuzu gibi hakiki Akdeniz ikliminin karakteristik türleri olup bu iklimin hüküm sürmediği yerlerde pek yetişmezler.Diğer maki elemanları Akdeniz ikliminin etki sahalarına sokulabilirler.Türkiye’nin Akdeniz kıyılarında demin sayılan maki elemanlarından mersin,keçi boynuzu,menengiç ve pırnal meşesi geniş bir yayılışa sahip oldukları halde hakiki Akdeniz iklimi sahasının dışına çıkınca ortadan kalkar.Akdeniz iklimini etkisini gösterdiği ege,Marmara ve kısmende olsa Karadeniz kıyıları boyunca diğer maki elemanları sokulabildiği halde diğer 4 bitki burada yetişme imkanı bulamaz.Maki hem türce azalır hem de yükselti kaybeder.Akdeniz kıyılarında 18-20 türden meydana gelen maki elemanları bu kıyılardan uzaklaştıkça azalır.Ege kıyılarında 13-14 türe Marmara kıyılarında 8-10 karadeniz kıyılarında 4-5 türe kadar iner.Yine Akdeniz kıyılarında 800-900 metreye kadar yükseklikte bulunan maki elemanları ege’de 500-600 marmarada 300-400 karadeniz de 150-200 metreye kadar çıkabilir.

 

2-Garik

Yaz kuraklığının hüküm sürdüğü yerlerde veya bu iklimin etki sahalarında maki formasyonunun tahrip edilmesiyle toprak örtüsünün süpürülmesine ve zayıflamasına sebep olur.Bunun neticesinde maki elemanlarının bir çoğu ortadan kalkar ve sahada ancak ve toprak şartları bakımından az problemli olan maki türleri tutunabilir.Son derece kurakçıl bir karakter kazanmış bu fakir ve cılız bitki formasyonuna garik denir.Bu formasyonun başlıca elemanları kermez meşesi,katran ağacı,ardıç,ladin,kekik gibi bitkiler yer alır.

 

3-Psödo Maki

Akdeniz iklim etkisinin sokulduğu bölgelerde daha nemli iklim bölgelerinde yakınlık dolayısıyla yaz kuraklığının azalmasına başka bir ifade ile yaz yağışları nisbetinin artmasına bağlı olarak yaz kış yapraklarını dökmeyen maki elemanları arasına kışın yapraklarını döken bazı bitki türleri karışır.(yağmura bağlı olarak).Örnek olarak Akdeniz ikliminin sokulduğu Marmara bölgesi ile Karadeniz kıyılarında akdenizin etkisiyle maki elemanlarının yetişme imkanı bulmasına karşılık Karadeniz ikliminin yaz yağışları bazı bitki türleri yetişme imkanı bulurlar.Burda Akdeniz damgası taşıyan maki elemanları ile Karadeniz etkisini yansıtan ve kışın yapraklarını döken ağaçların bir arada bulundukları bitki formasyonuna psödo maki denir.Psödo makinin yaygın olduğu yerlerde yetişme devresi maki sahalarına oranla daha kısadır.Çünkü maki sahalarında belli bir kış mevsimi olmadığından bitki hayati faaliyetleri kışında sürer.Bu sahalarda yetişen bitkilerin yapraklarının daima yeşil kalması bu yüzdendir.Buna karşılık psödo maki sahalarında bazı bitkilerin kışın yapraklarını dökmesine sebep olur.Başka bir ifade ile kış mevsimlerinde bu tür bitkiler için dinlenme mevsimi olarak kabul edilir.Başlıca bitkileri;kocayemiş,funda sandal,kermez meşesi,muşmula,yaban eriği,yaban elması,böğürtlen

 

C-Ot Formasyonu

İklim,toprak ve rölyef gibi yetişme şartlarının ağaç yetişmesine imkan vermediği yerlerde belirli zamanlarda yağan yağışa yahut tamamı toprağın derinliklerine sızmayan suya bağlı olarak yetişen ot cinsinden bitkilerin meydana getirdiği topluluğa ot formasyonu denir.
Ağaçlar köklerini salarak toprağın derinliklerindeki sudan istifade edebilirler.Bu sebeple derin bir kök sistemine sahiptirler.Buna karşılık otların böyle bir kök sistemi yoktur.Ancak toprağın üst katındaki sudan istifade edebilirler.Buna bağlı olarak ta bir ağaç gibi gövde yapmazlar ve büyüyemezler.Ayrıca ağaçlar daha önce söylenen yapıları dolayısıyla yetiştikleri bölgelerde kurak devre olsa bile bu devrelerde toprağın derinliklerindeki suyu kullanarak kurak devreyi atlatırlar ve hayatlarını ertesi yıllarda da devam ettirirler.Oysa otlar yağışlı devrede yetişme imkanı bulurlar.Fakat kurak devrede ortadan kalkarlar.Çoğunlukla mevsimlik veya bir yıllık bitkilerdir.Ot formasyonları step veya preri,savan ve çöl formasyonları olmak üzere 3 gruba ayrılırlar.

 

1-Savanlar

Tropikal bölgelerin kurak mevsimi bulunan yerlerde gelişen yüksek boylu otlardan meydana gelmiş bitki topluluğuna savan denir.Bu sahalar iklimi ve bilhassa yağış şartları bakımından ağaç yetişmesine elverişsiz olduklarından orman formasyonu buralarda yerini yüksek boylu otlara bırakmışlardır.Savan sahaları ağaçtan tamamen mahrum değildirler.Kurak devrelerdeki su yetersizliğine kendini uydurabilen ağaçlar dağınık haldedirler yani topluluklar halinde savanların arasında serpilmiş olarak yer alırlar.Savanlar yağışlı devrede yeşeren boylanan fakat kurak devrede sararır ve ortadan kalkarlar.Tropikal bölgelerin iklimi rölyef bakımından her yerde aynı karakterde olmayışı savanların çeşitliliğine yol açmıştır.Tropikal bölgelerin yıllık yağışı 1000 mm nin üzerinde olması ve kısa bir devresi bulunan yerlerde nemli savanlar yetişmiştir.Bunların arasında subtropikal vaziyette yapraklarını döken ağaçlar bulunur.
Yıllık yağışı 500-1000 mm arasında olan ve 4-7 ay kurak geçen tropikal bölgelerde kurak savanlar yer alır.Bu bölgelerde nadiren ağaç bulunur.Buralar çoğunlukla ağaçsız ve yüksek boylu ağaçlardan meydana gelir.
Tropikal bölgelerin 8-10 ay kurak geçen ve yıllık yağışın 200-700 mm arasında olan yerlerde savan türleri çok daha kurakçıl bir karakter kazanır ve dikenli bir hal alır.Bu savan türüne dikenli savan denir.

 

2-Step veya Preri Formasyonu

Orta kuşakta yağış imkanlarının ağaç yetişmesine yetecek kadar az olduğu yerlerde mevsimlik veya bilhassa ilkbahar yağışlarına bağlı olarak gelişen yahut yaz kuraklığına dayanamayan yazın sararan ve ortadan kalkan ot formasyonuna step formasyonu denir. Yağış miktarları 250-300 mm yi aşamadığı steplerde genellikle ağaç yoktur.Ancak bu gibi sahaların zemininin nemli olduğu yerlerde tek tük ağaç ve ağacıklara rastlanır.Step sahasının esas bitkisinin …
Örn:Yavşan otu,üzerlik otu,geven gibi otlar.
Steplerin yeryüzünde geniş yayılış gösterdikleri yerler Doğu Avrupa, Kuzey Amerika kıtalarıdır.Asya ve Avrupa’nın diğer batı kesimlerinde uzanış gösteren step sahalarının Güney Rusya’dan Maceristan’a kadar uzanır.Memleketimizde hakiki step sahaları İç Anadolu’da Tuz gölü çevresinde ve G.doğu Anadolu’da yer alır.Doğu Anadolu ve Trakya’da yanlış olarak step diye adlandırılırlar.Aslında buradaki ormanların tahrip edilmesiyle meydana gelmiş step görünümündeki yerlerdir.
Kuzey Amerika’da step sahalarına preri denir.

 

3-Çöl Formasyonu

Yıllık yağış tutarının 250 mm nin altına indiği ve otların artık bütün bir sahayı kaplamaktan çıkıp çok daha cılızlaşmış ve türce azalmış olarak kümeler halinde bulundukları yerlerde görülen kurakçıl ve dikenli bitki formasyonuna denir.Yeryüzünde yayılış alanları Doğu Kanarya adalarından Büyük Sibirya, Arabistan ve Güney İran’da Hindistanın kuzeybatısına kadar uzanan kurak bölgelerdir.Yıllık yağış tutarı 500-200 mm arasında değişen bu sahalarda bitkiler 10-11 süren kuraklığa uyan bitkilerdir.Bu ot formasyonu ayrıca …….G.Arizona,G.Kaliforniya,G.Amerika ve Avustralya ile G.Afrikada da rastlanır.

 

D-Tundralar

Tundra formasyonu kutba yakın bölgelerin özellikle Kuzey Kanada,K.Avrupa ve K.Sibirya da ağaç sınırının arasında kalan  yerlerin tipik bitki topluluğudur.Burada senenin büyük bir kısmında kar ile örtülü donmuş toprak sahalarıdır.Bitkiler burada ancak toprağın kısa yaz devresinde çözülmesinden yararlanarak hayatlarını devam ettirler.bu sebepten yeryüzünde yetişme devresinin en kısa olduğu yerler tundralardır. Böyle bir iklim ve toprak şartı altında tundra bölgerinde ancak kısa süre içinde yetişebilecek ve çok düşük  sıcaklıklara dayanabilecek bir bitki örtüsü gelişebilir 
Tundra formasyonu esas olarak yosun ve liken türünden bitkiler oluşturur.bunların dışında bir formasyonda fazla gelişmemiş bazı ağacık türlerine rastlanabilir. (Örn: cüce huş, cüce söğüt,) ve bulunduğu ağaç sınırının üstünde rastlanır.

 

 

Anasayfaya git

 

 


Soru sor

 

Sayfanın altına
Yorum yaz

 

Kanalımıza abone ol

 

Facebook'tan takip et

 

Bütün konulara bak

 

 

 

 

 


Lise Coğrafya Dergisi öğrencilere hizmet eden ücretsiz sitedir. İçeriğimizin tamamı özgündür. Sitemiz okula yardımcı kaynaktır. Sitemizde ki hiç bir veri kopyalanamaz ve kullanılamaz, ancak kaynak gösterilerek ve bilgi vererek kullanabilirsiniz. Kaynak göstererek kullanma hakkı sadece öğrencilere aittir. Ticari amaçla kopyalanması, basılması, yayınlanması kesinlikle yasaktır.