İklim Bilgisi

 

İKLİM BİLGİSİ

İklim ve hava durumu birbirinden farklı kavramlardır. Hava durumu günlük değişebilen kavramdır. İklim ise herhangi bir bölgede uzun süre devam eden hava olaylarıdır. Bu iki kavramı birbirinden ayırt etmek gerekir.

 

ATMOSFER

Diğer gezegenlerden farklı olarak dünyanın etrafını çeşitli gazlardan oluşan hava kütlesi sarmıştır. Bu hava kütlesine atmosfer, içinde meydana gelen olaylara ise atmosfer olayları yada hava olayları denir. Atmosferin sıcaklık ve nem bakımından benzer özellikteki geniş parçalarına hava kütlesi denir. Hava kütleleri hareketli olup geçtikleri yerlerin iklim ve hava olaylarını etkilerler. Atmosferin içinde çeşitli tozlar olsada tamamına yakını gezlardan oluşur. Atmosferdeki gazların %99'unu azot ve oksijen oluşturur. Atmosferde %78 oranında azot bulunur ve azot atmosferde en çok bulunan gazdır. Atmosferdeki oksijenin oranı %21'dir. Geriye kalan %1'lik kısmını ise karbondioksit, su buharı, hidrojen, argon, neon, kripton gibi gazlar ve tozlar oluşturur. Atmosferdeki karbondioksit ve su buharı miktarı yere ve zamana göre değişiklik gösterebilir. Genellikle alçak yerler ile deniz üzerlerinde su buharı fazla olur. Karbondioksit ise yüksek yerlerde ve denizler üzerinde daha az bulunur.

Atmosferin alt sınırı yerkabuğu ile temas ettiği bölümdür. Üst sınırı ise yerçekimi etkisinin bittiği yerdir. Bu sınır 140 km'ye kadar çıkmaktadır. Atmosferin üst sınırına doğru yerçekimi azaldığı için gazlar seyrekleşir.

 

Atmosferin Etkileri 

Atmosferin en önemli etkisi canlılara yaşam ortamı sağlamasıdır.

Atmosferin en önemli etkilerinden biride dünya ile beraber dönen atmosfer yerkabuğunun sürtünmeye maruz kalmasını engeller. Aksi taktirde dünyanın dönüş hareketinden doğan sürtünme yaşam olmasını engellerdi.

*Güneşten gelen zararlı ışınları süzerek canlıların zarar görmesini engeller.
*Hava olayları atmosferde gerçekleşir. 
*Atmosfer güneşten gelen ışınların bir kısmını tutarak aşırı ısınmayı, yerden yansıyan ışınları tutarak ta aşırı soğumayı engeller.
*Atmosfer güneş ışınlarının dağılmasını sağlayarak güneşi doğrudan görmeyen yerlerin yani gölgede kalan yerlerin tam karanlık olmasını engeller.
*Meteorlar atmosfer içine girince yanarak dünyaya büyük kütleler halinde düşmezler ve ayrıca atmosfer meteorların dünyaya çarpmasını engeller.
*Atmosferde meydana gelen hava olaylarına bağlı olarak oluşan dış kuvvetler ile yerkabuğu şekillenir.

 

Atmosferin Katmanları

Atmosferin fiziksel ve kimyasal yönden farklı özellikler gösteren her bölümü farklı bir katman olarak sınıflandırılmıştır. Özelliklerine göre atmosfer 4 ayrı katmandan meydana gelir.

 

1-Troposfer

Bu katman atmosferin yeryüzüne değen en alt sınırını oluşturan bölümdür. Kalınlığı kutuplardan ekvatora doğru gittikçe artar. Bunun sebebi hava sıcaklığıdır. Ekvatorda sıcaklıktan dolayı gazlar genleşir ve troposferin kalınlığı 14 km'yi bulur. Kutuplarda ise soğuk nedeniyle gazlar ağırlaşarak çöker ve troposferin kalınlığı 9km'ye kadar iner.

Atmosferdeki gazların büyük çoğunluğu ve su buharının tamamı bu katmandadır. Yerçekimi etkisiyle gazların çoğunluğu en alt tabaka olan bu katmanda birikmiştir. Su buharı ise atmosferin üst katmanları soğuk olduğu için yoğunlaşmaya uğrar ve yoğunlaşan su buharı ağırlaştığı için atmosferin üst katmanlarına çıkamadan tekrar yere düşer. Su buharının tamamının troposferin en alt kısmında yani 4 km'lik kısmında bulunması hava olaylarının da bu bölümde gerçekleşmesine sebep olmuştur. Troposferde bol miktarda toz zerrecikleri bulunur ve bu yoğunlaşma ve yağış oluşumunda etkiye sahiptir.

Troposfer ile Stratosfer arasındaki geçiş kuşağına Tropopoz adı verilir.

 

2-Stratosfer

Troposferin üst sınırından başlayıp yeryüzünden 16-50 km'ye kadar devam eden katmandır. Stratosferde de az miktarda da olsa hava hareketleri görülebilir. Bu hava haraketleri sadece yatay yönlü olanlardır.

Ozon tabakası olarak bildiğimiz bölüm bu katmanın içinde yer alır.

 

3-Mezosfer

Stratosferin üst sınırından başlayıp atmosferin en üst katmanı olan Termosferin alt sınırına kadar devam eden katmandır. Mezosferin üst sınırının yerden yüksekliği 80 km'yi bulur. Bu katmanda hava hareketleri görülmez.

 

4-Termosfer

Mezosferden sonra başlayan katmandır. Atmosferin en üst katmanıdır. Bu katmandan sonra uzay başlar ve tabakadaki gazlar yerçekimi etkisinin azalmasından solayı oldukça seyrektir. Bu yüzden Mezosferin üst sınırı tam olarak bilinememekle beraber 80-140 km arası olarak kabul edilmiştir. Bu katman yeryuvarlağı ile sonunu bilmediğimiz uzay arasındaki geçiş alanını oluşturur.

Bu katmanda gazlar çok seyrelmiş ve iyonlara ayrılmıştır. Radyo dalgaları bu katmandan iletilmektedir. katmandaki gazların bazıları yerçekiminin etkisinden kurtularak uzaya gitmektedir.

 

 

Anasayfaya git

 

 


Soru sor

 

Aradığını bul

Sayfanın altına
Yorum yaz

 

Kanalımıza abone ol

 

Facebook'tan takip et

 

Bütün konulara bak

 

 

 

 

 


Lise Coğrafya Dergisi öğrencilere hizmet eden ücretsiz sitedir. İçeriğimizin tamamı özgündür. Sitemiz okula yardımcı kaynaktır. Sitemizde ki hiç bir veri kopyalanamaz ve kullanılamaz, ancak kaynak gösterilerek ve bilgi vererek kullanabilirsiniz. Kaynak göstererek kullanma hakkı sadece öğrencilere aittir. Ticari amaçla kopyalanması, basılması, yayınlanması kesinlikle yasaktır.