class "kapsulicerik_icsol1" İçeriği Buraya Gelecek

BİTKİ ÖRTÜSÜNÜN DAĞILIŞINI ETKİLEYEN FAKTÖRLER

 

 

BİTKİ TOPLULUKLARI 


Bitkiler yeryüzünde topluluklar halinde bulunurlar.Aynı soydan olan bitkilerin bir araya getirdiği en küçük bitki topluluğuna birlik denir.Birlikler o sahada hakim olur.Bu birlikler bitki türünün adı ile anılırlar.Örn:Meşe birliği…
Belli bir yerde meşelerin çoğunluğu teşkil ettiği bir bitki topluluğunu ifade eder.Buna karşılık geniş sahada bitki topluluğu aynı soydan veya farklı soydan olan fakat dış görünüşleri ve yaşam şekilleri birbirine benzeyen bitkilerin bir araya getirdiği topluluktur.Böyle bir topluluğa bitki formasyonu denir.
Bir bitki formasyonu tek bir soydan meydana gelebileceği gibi içinde çeşitli soylardan bitkilerde olabilir.Ancak o formasyon içindeki çeşitli soydan bitkilerin ortak özelliği aynı yaşama şekillerine sahip olmalarıdır.
Orman bitki topluluğu bir formasyondur.Orman formasyonu tek bir bitki soyundan oluşabileceği gibi dış görünüş ve yaşam şartları aynı olan fakat iğne yapraklı ve yayvan yapraklı gibi çeşitli bitki topluluklarından meydana gelebilir.

 

Başlıca Bitki Formasyonları Şunlardır

A-Orman (ağaç) formasyonu
B-Ağaççık (çalı) formasyonu
C-Ot formasyonu
D-Tundra formasyonu

 

A-Orman Formasyonu

Yağış,sıcaklık ve toprak şartlarının elverişli yetişme devresinin uzun olduğu her yerde ağaç yetişir.Bunun aksine yağış azlığı ve yetersizliği,fazla sıcaklığın sebep olduğu şiddetli buharlaşma ağaç yetişmesini engeller.Aralarında farklılıklar olmakla beraber yeryüzünün büyük kısmı ağaç yetişmesine uygun şartlardadır.Böyle olunca yeryüzünün büyük kısmının ormanlarla kaplı olması gerekir.halbuki yeryüzünün büyük kısmını bugün ormanlarla kaplı görmüyorsak bu insanın bitki örtüsüne müdahale etmesini,diğer bir ifade ile ormanları çeşitli sebeplerle ortadan kaldırmasını ve hudutlarını değiştirmesinin bir neticesidir.Bunun içindir ki orman formasyonlarının bugünkü dağılışı coğrafi enleme tam uymaz.saydığımız şartlar içinde ağaç yetişmesine 1.derecede yağış ve sıcaklık ile bu iki iklim elemanının karşılıklı münasebeti neticesinde ortaya çıkan su bilançosu etkilediğinden bu faktörler orman formasyonlarının belirlenmesinde ve yayılışında büyük rol oynarlar.
İklim ve toprak şartlarına bağlı olarak gelişmiş başlıca orman formasyonları şunlardır:

 

1-Daima Yeşil Yapraklı Yağmur Ormanları

Tropikal bölgede yaygın olan ve balta girmemiş orman adı verilen bu ormanlar içlerine girilmeyecek derecede yeryüzünün en sık bitki formasyonudur.
Yetişme devresi bütün sene devam eder,yani devamlı büyüme halinde olan bu bitki formasyonu hem tür hem de bitki şekilleri bakımından son derce çeşitlidir ve bu ormanlar genellikle kat kat şeklinde görülürler.Ot katı,ağaççık katı,ağaç katı gibi 3 veya bazen de 4 kattan meydana gelir.Ağaçlar boylarına göre aralarında da katlar teşkil ederler.Çoğunluğu 40-50 metre arasındaki ilk katın üzerinde 60-70 metreye kadar boylanabilen 2.ağaç katına bu ormanlarda çok rastlanır.Ağaçlar her tarafta liyan denen sarmaşıklar ve ağaçların üzerine yerleşmiş epifitlerle kaplanmıştır.Çapları 20 cm yi bulan liyanlar daha ziyade odunsu epifitler ise otsu bitkilerdir.Tropikal yağmur ormanlarının tabanlarında yetişen bitkiler buraların çok gölgelik oluşu yüzünden az gelişebilmişlerdir.
Tropikal bölgelerin dağlık kesimlerinde daima yeşil tropikal yağmur ormanları 3000 metreden 3500 metreye kadar çıkabilirler.Burada da bitkinin yaşama faaliyetleri bütün sene devam eder.Ancak yükseldikçe sıcaklığın azalmasına bağlı olarak tropikal bölge dağlarında büyüme daha ağırlaşır ve bitkiler tür çeşitliliğinden kaybederler.ağaç boyları 15-20 metreyi aşmaz.Bazen de bu boylarının uzamamasının sebebi rüzgarlarda olabilir.orman en fazla 2 kattan çoğu 1 kattan fazla olamaz.yine bu bölgelerde sarmaşıklarda azalır.Daima yeşil tropikal yağmur ormanları çok nemli ve kurak mevsimi hiç olmayan iklim kuşağının ormanlarıdır.Dünya üzerinde en yaygın oldukları yerler bu iklimin sürdüğü Güney Amerika’da Amazon havzası,Afrika’da Senegal’dan Gine körfezine kadar olan saha ile Kongo havzası ayrıca Cava,Borneo,Sumatra ve Filipin adalarıdır.

 

2-Daima Yeşil Subtropikal Yağmur Ormanları

Bu ormanlar daima yeşil tropikal yağmur ormanları ile orta kuşağın aynı cins ormanları arasında bir geçiş formasyonu oluştururlar.Ancak sıklık derecesi ve boy bakımından orta kuşak ormanlarından ziyade tropikal yağmur ormanlarına benzerlik gösterirler.Liyanlar ve epifikler yine çoktur.Bu ormanları oluşturan ağaçların boyları çoğunlukla 25-30 metre arasındadır.Subtropikal yağmur ormanları saharında araya kuraklığın ve don olaylarının sebep olduğu kısa bir dinlenme devresi girer. Bunun neticesi olarak yetişme devresi bütün sene devam etmez.Yetişme devresinin az da olsa kısalması bu bölgelerde ağaç katında zenginliğin azalmasına sebep olur.Subtropikal yağmur ormanlarının tropikal yağmur ormanlarından diğer bir farkı bu ormanların elemanları arasına iğne yapraklı ağaçların girmesidir.Daima yeşil subtropikal yağmur ormanları nemli fakat araya kısa bir kurak devrenin girdiği iklim kuşağının ormanlarıdır.Yaygın oldukları yerler tropikal ormanların yakın çevresidir.

 

3-Orta Kuşağın Daima Yeşil Yağmur Ormanları

Orta kuşağın daima yeşil yağmur ormanları,subtropikal yağmur ormanlarına benzerlik gösteren bir bitki formasyonudur.Çoğunlukla 20-30 metre boyundaki ağaçlardan meydana gelirler.Orta kuşak yağmur ormanları karakterik sarmaşık tipini yine liyanlar oluşturur.Yüksek enlemlere doğru bu ormanları oluşturan ağaçların boyları kısaldığı gibi orman katı da azalır,1 veya 2 kata iner,orman türce de fakirleşir.Bütün bunların sebebi yağmurlu ormanlar sahasında hiç görülmeyen subtropikal yağmur ormanları sahasında ortaya çıkan fakat kısa süren kurak devrenin orta kuşakta daha uzun süre devam etmesi ve don olayının artmasıdır.Bu sayılan faktörler orta kuşakta yetişme devresinin daha da kısalmasına ve büyümenin ağırlaşmasına sebep olur.Orta kuşağın daima yeşil yağmur ormanları yeryüzünde en iyi olarak kuzey yarım küresinden çok güney yarım küresinde (özellikle Güney Şili ve Patagonya’da,Tazmanya adasında ve Avustralya’nın güney doğusunda) gelişmişlerdir.Bilindiği gibi denizlerin fazla yer tutmasına bağlı olarak Güney yarım kürede don olayları daha az görülür ve kurak devre daha kısadır.Buna karşılık kuzey yarım kürede karaların fazla yer tutması,kuzey yarım küresi orta kuşağında don olaylarının fazlalaşmasına ve kurak devrenin uzamasına sebep olur ki orta kuşağın daima yeşil yağmur ormanlarının kuzey yarım kürede iyi gelişmemeleri bundan ileri gelir.

 

4-Daima Yeşil Sert Yapraklı Ormanlar

Bu kuşak subtropikal bölgelerin kışı yağışlı yazı kurak geçen yerlerin bitki formasyonudur.Boyu 15-20 metreyi bulan ağaçlardan meydana gelmiş olan bu ormanlar bundan önce sayılan orman tiplerinden farklı olarak devamlı devamlı bir kuşak olmaktan çok arada boşlukları bulunan parçalı bir bitki formasyonudur.Bu ormanlarda ağaççıklar ve fundalıklar geniş yer kaplar.Ağaçlarının yapraklarının sertliği yetiştikleri bölgelerde hüküm süren iklimin neticesidir.Yazların kurak geçmesi buralarda yetişen ağaçların buharlaşmayı azaltmak için yaprakların sertleşmesine,bazılarının balmumu veya reçinalı maddelerle örtülmesine yahut alt yüzlerinin tüylenmesine,yaprak kenarlarının dikenleşmesine sebep olmuştur.
Kışların ılık geçmesi dolayısıyla don olaylarının olmayışı ağaçların yaşama faaliyetlerini engellemez.Diğer bir ifade ile araya dinlenme devresi girmediğinden yetişme devresi bütün seneyi kapsar.Ancak yazların çok kurak geçtiği ve kışların serinleştiği bazı kesimlerde belli belirsiz kısa bir dinlenme devresi kendini gösterir.Bu ormanlarda epifitler ortadan kalkmıştır.sarmaşıklar artık odunsu liyanlar değil otsu cinsler teşkil eder.orman altı sık fakat yarı kurakçıl karakterindedir.Daima yeşil sert yapraklı ormanlar bu bitki formasyonunun istediği iklim şartlarının (subtropikal veya Akdeniz iklimi) hakim olduğu yerlerde görülür.Bunun içindir ki yerküre üzerinde bugün en fazla Akdeniz ikliminin var olduğu sahalarda yaygındırlar.Akdeniz memleketleri ve Kuzey Amerika’da Kaliforniya’da bu bitki formasyonunun geliştiği yerlerdir.

 

5-İğne Yapraklı Ormanlar

İğne yapraklı ormanlar yaz kış yapraklarını dökmeyen yani daima yeşil ağaçlardan meydana gelirler.Yerküre üzerinde en geniş yer kaplayan ormanlar bunlardır.Bu ormanların başlıca yayılış sahaları;Kuzey Amerika,Avrupa ve Asya kıtalarının kuzey kesimleri ile hemen her Avrupa bölgesindeki dağlık alanların yüksek kesimlerindedir.Adı geçen sahalarda (dağlık alanlar hariç) iğne yapraklı ormanlar hiçbir bitki formasyonunda görülmeyen devamlılık ve genişlikte kuşaklar oluştururlar.Bu kuşakların genişlikleri 1000-2500 km arasında değişir.Kuzey Amerika,Avrupa ve Asya kıtalarının en kuzeyinde yer alan tundralar sahasının hemen güneyinden başlayan bu ormanlar orta kuşağın yapraklarını döken ormanlar sahasına kadar devam ederler ve sadece okyanuslara rastlayan kısımlarda kesintiye uğrarlar.İğne yapraklı ormanların yayılış gösterdikleri sahalarda şiddetli don ve kar örtüsünün uzun süre yerde kaldığı kışları soğuk yazları sıcak fakat kısa kontinental bir iklim hüküm sürer.Bu soğuk ve sert kışlara her ağaç türü dayanamadığından iğne yapraklı ormanlar türce fakirdirler ve ancak birkaç iğne yapraklı ağaç türünden meydana gelirler.Bu sahalarda en yaygın türler;ladin,köknar,melez ve çamdır.Bu sert iklime dayanabilen ve ………………. Ağaç türleri içine yer yer karışan başlıca yayvan yapraklı ağaç türleri ise;huş ağacı,kızılağaç,titrek kavak gibi ağaçlardır.Ladin,köknar,melez ve çamlardan meydana gelmiş olan iğne yapraklı ormanlara tayga adı verilir.Tayga bitki topluluğunun yaygın olduğu sahalarda kendini gösterir.Bu sahalarda fizyolojik kuraklık etkilidir.

 

6-Kışın Yapraklarını Döken Ormanlar

Kışın yapraklarını döken ormanlar orta kuşağın kış mevsimi soğuk geçen yerlerin hakim bitki formasyonudur.En iyi geliştikleri yerler ise bu kuşağın her mevsimi yağışlı serin bölgeleridir.
Güney yarım küresi orta kuşağında bu ormanlar geniş bir kuşak oluştururlar.
Kuzey yarım küresinde en yaygın oldukları sahalar;Batı ve Orta Avrupa,Kuzey Anadolu,Asya ve Kuzey Amerika kıtalarının doğu kesimleridir.Yetişme devresinin kısalmış olmasına bağlı olarak bu ormanları teşkil eden ağaçlar türce çok zengin olmadıkları gibi boyları tropikal ve subtropikal ağaçları kadar uzun değildir.
Ağaç,ağaççık ve ot katı olmak üzere çoğunlukla 3 katlıdırlar.Bu ormanların çoğunda 1 veya 2 ağaç türü o ormanın esas ağacını teşkil eder.Örn:Trakya’da Istrancaların kuzey yamaçlarındaki kışın yapraklarını döken ormanların esas ağacı kayındır.Meşe ve gürgen gibi diğer ağaç türleri kayın ormanları içinde azınlıkta ve dağınık olarak bulunurlar. …………………. . Bu tür ormanlara karışık ormanlar denir.

 

 

 

 

class "kapsulicerik_icsag1" İçeriği Buraya Gelecek


Lise Coğrafya Dergisi öğrencilere hizmet eden ücretsiz sitedir. İçeriğimizin tamamı özgündür. Sitemiz okula yardımcı kaynaktır. Sitemizde ki hiç bir veri kopyalanamaz ve kullanılamaz, ancak kaynak gösterilerek ve bilgi vererek kullanabilirsiniz. Kaynak göstererek kullanma hakkı sadece öğrencilere aittir. Ticari amaçla kopyalanması, basılması, yayınlanması kesinlikle yasaktır.