EKOSİSTEMLERİN İŞLEYİŞİ

Canlıların çevrelerindekiler ile ilişkisine ekosistem denir. Çevre, canlıların içinde yaşadığı doğal ortamdır. Bu ortam canlı ve cansız tüm varlıklardan meydana gelir. Ekosistem koşulların değişmesine bağlı olduğu için sürekli dinamiktir. Ekosistemin kapsamı çok geniş olduğu gibi darda olabilmektedir. En büyük ve kapsamlı ekosistem dünya ekosistemi yani ekosferdir. Bu atmosfer (havaküre),hidrosfer (suküre), litosfer (taşküre) ve biyosfer (canlılar küresi)’den oluşmaktadır. Bununla beraber kapsamı biraz daha az olan kara ekosistemi, deniz ekosistemi ve tatlısu ekosistemi gibi üç büyük ekosistem vardır. Bu ise ekosferin alt ekosistemleridir. Aslına bakarsak küçük bir orman bile içerisinde kendi ekosistemini bulundurmaktadır. Çünkü ormandaki bütün canlı ve cansız bütün varlıklar aralarında sürekli bir etkileşim içindedir.

Ekosistemler cansız varlıklar, üreticiler, tüketiciler ve ayrıştırıcılar olmak üzere 4 önemli öğeden oluşur. Ve tabiki bu öğeler arasında sürekli bir etkileşim vardır. Su döngüsü, azot döngüsü, karbon döngüsü, oksijen döngüsü, fosfor döngüsü, besin döngüsü ve enerji akışı ekosistemlerin işleyişinin ve sürekliliğinin dinamik sistemleridir. Ekosistemi oluşturan cansız varlıklar, üreticiler, tüketiciler ve ayrıştırıcıların oluşturduğu etkileşim yukarıda saydığımız döngüleri oluşturarak ekosistemlerin işleyişini sağlarlar. Ekosistemdeki Bozulmaların Çevreye Etkisi Dünya coğrafyasının değişmesi (doğanın tümüyle değişmesi) İklimin değişmesi Erozyonların oluşması Su kaynaklarının azalması Enerji kıtlığının başlaması Canlı çeşitliliğinin azalması

Denizel Ekosistemler

Okyanuslar ve bunları birbirine bağlayan denizler hep birlikte deniz ekosistemlerini oluştururlar. Denizel okesistemler dünya üzerinde oldukça büyük yer kaplamaktadır. Yeryüzünün %71’i sularla kaplıdır. Oldukça geniş yayılımı olan bu denizel ekosistemlerin dikey yönde yani derine doğru yayılımları ise azalmakta ve bitmektedir. Okyanusların ortalama derinliği 3700 metredir ve bazı yerlerde derinliği 12 bin metreyi bulan derin deniz çukurları bulunur. Deniz canlılarının çoğu deniz yüzeyine oldukça yakın yaşamaktadır. Çünkü canlılar için gerekli ışık şartları deniz yüzeyinden ilk 100 metreye kadar olabilmektedir. Biraz daha derinlere doğru ise ancak fazla ışığa ihtiyaç duymayan canlı türleri yaşamaktadır. Okyanus ve denizlerdeki canlı ve cansız varlıkların etkileşimi ile denizel ekosistemler ortaya çıkmaktadır. Bu ekosistemlerde daha küçük ekosistemleri içlerinde barındırırlar. Bununla beraber denizel ekosistemler daha büyük bir ekosisteminde bir parçasıdır. Şayet deniz ve okyanuslardaki akıntılar, atmosferle yaptığı oksijen ve sıcaklık alışverişi, karaların sıcaklıklarının değişimine yaptığı etkiler, denizel ekosistemin dünya ekosistemi olan ekosferin bir parçası oldununun göstergesidir.

Tatlısu Ekosistemleri

Tatlısu ekosistemlerinden en önemlisi akarsu ekosistemleridir. Akarsular kaynak kısımlarından ağız kısımlarına kadar çok değişik özellikler göstermektedir ve bu özellikler akarsularda farklı ekosistemlerin oluşmasına sebep olmuştur. Bir akarsuyun eğimi, yatak özellikleri, suyun kimyasal özellikleri ve sıcaklığı, suyun akış hızı gibi birçok özelliği akarsuda yaşayan canlılara çok farklı ortamlar sunmuştur. Şayet akarsuyun kaynağı ile ağız kısmındaki özellikleri farklı olduğu için içerisinde yaşayan canlı türleride kaynaktan ağıza kadar farklı türler içerecektir. Genellikle bir akarsuyun ağız kısmında daha fazla canlı türü yaşamaktadır. Çünkü akarsuyun denize döküldüğü bu yerlerde akarsuyun eğimi ve akış hızı azalmıştır ve bu durum ağız kısmında daha fazla canlı türünün olmasına sebep olmuştur. Akarsularda tıpkı denizel ekosistemlerde olduğu gibi hem daha büyük bir ekosistemin parçasıdır hemde içerisinde daha küçük ekosistemler barındırmaktadır. Akarsular denize dökülerek deniz ekosistemlerinin, karalarda aşındırma faaliyetleri yaparak karasal ekosistemlerin, dolayısıyla dünya ekosistemi olan ekosferin bir parçasıdır. Aslına bakarsak bütün ekosistemler hem daha büyük ekosistemin bir parçasıdır hemde daha küçük ekosistemleri barındırmaktadır. Tatlısu ekosistemlerinden biride göllerdir. Göllerde denizlerdekine benzer bir ekosisteme sahip olup en ayırıcı özelliği daha küçük olması ve tatlı su olmasıdır.