class "kapsulicerik_icsol1" İçeriği Buraya Gelecek

HARİTA BİLGİSİ

HARİTA NEDİR


Yeryüzünün bir kısmının ya da tamamının kuşbakışı görünümünün belli bir ölçek dahilinde küçültülerek düzleme aktarılmasıyla oluşan çizimlere harita denir.

 

KUŞBAKIŞI

Haritalar bir yerin kuşbakışı görüntüsünün düzleme aktarılmasıyla oluşturulur. Çünkü haritası çizilecek yere yan açıdan bakıldığında önündeki dağ gibi etkenler görüntüyü engelleyecektir. Ayrıca ölçeklendirmede de birtakım sorunlar çıkacaktır. Bu yüzden haritalar kuşbakışı yani tepeden alınan görüntülerle çizilmektedir. Herhangi bir alanın kuşbakışı görüntüsü alınırken gerçek alan hesap dışı kalmaktadır. Bu yüzden gerçek alan ve izdüşüm alan olmak üzere iki farklı kavram ortaya çıkmıştır.

Gerçek alan: Yeryüzündeki bütün alanlardır. Burada engebeli alanlarda dahil olmak üzere yeryüzünün bütün alanları hesaplanır. Yani bir dağın bütün yamacı alan olarak hesaplanır.

İzdüşüm alan: Haritalar kuşbakışı görünümle elde edildiği için haritadaki alanlar izdüşüm alanlardır. İzdüşüm alan engebe ve yükselti farkının hesaba katılmamasıyla elde edilmiştir. Yani bir dağın bütün alanı değilde sadece düzlem üzerinde kapladığı alan hesaba katılmıştır.

İzdüşüm alanlarda yükselti ve engebe hesaba katılmadığı için, izdüşüm alan gerçek alana göre her zaman daha az çıkacaktır.Ayrıca gerçek alan ile izdüşüm alan arasındaki farkın çok olması yükselti farkının çok olmasını ifade eder.  

Türkiye’nin gerçek alanı 814.578km2 iken izdüşüm alanı 780.576km2’dir.

 

 

ÖLÇEK

Haritalar belli bir ölçek dahilinde çizilir. Çünkü herhangi bir alan olduğu gibi gerçek boyutuyla çizilemez. Bir düzleme bir kağıda aktarılırken ölçek dahilinde küçültülürler. Haritalar kesir ölçek yada çizgi ölçek ile oluşturulur.

Kesir ölçek: Küçültme oranlarının kesirli sayılarla ifade edilmesiyle elde edilir. Kesir ölçeklerde pay daima 1’dir.Payda ise çizimi yapılan alanın kaç kez küçültüldüğünü ifade eder. Diğer bir ifade ile harita ne kadar küçültülürse ölçekte o kadar küçülecek ve ölçeğin paydasındaki sayı o kadar büyüyecektir.
Çizgi ölçek: Harita üzerindeki uzunlukların gerçekte ne kadar olduklarının bir çizgi yardımıyla gösterilmesidir. Çizgi ölçek yardımıyla harita üzerindeki iki nokta arasındaki kuş uçuşu mesafe bulunabilir.

 

 

DÜZLEM

Haritaların oluşturulmasında kuşbakışı görüntünün düzleme aktarılması da gereklidir. Yerküre geoid bir şekle sahiptir ve yerküre üzerindeki herhangi bir alan düzleme aktarılırken bir takım projeksiyonlar kullanılır.

Silindirik projeksiyon: Çizim alanının açılmış bir silindire aktarılması yöntemidir. Bu projeksiyon yöntemiyle ekvator ve çevresi daha az bozulmayla çizilebilir.  
  Konik projeksiyon: Özellikle orta enlemlerin çizilmesinde kullanılan projeksiyon türüdür. Yerküre etrafına koni biçiminde sarılan bir düzlem ile elde edilir.
Düzlem projeksiyon: Özellikle dar alanların çizilmesinde kullanılan yöntemdir. Bir düzlemin yerkürenin herhangi bir yerinden görüntü alması yöntemidir.  

 

HARİTAYI OLUŞTURAN UNSURLAR

Haritanın ismi Haritanın yönü Haritanın ölçeği Haritanın lejantı

 

 

HARİTA ÇEŞİTLERİ

1-ÖLÇEKLERİNE GÖRE HARİTALAR

Ölçek, küçültme oranını ifade etmektedir. Yani haritanın ölçeğinin küçülmesi haritanın küçültülmesi ve ölçek paydasındaki rakamların büyümesi anlamına gelmektedir.


Büyük ölçekli haritalar

1/200.000 ve daha büyük ölçek ile çizilmiş haritalardır. Büyük ölçekli haritalar içinde en büyük ölçeğe sahip olan haritalar planlardır. Planlar 1/20.000 ve daha büyük ölçeğe sahip haritalardır. Dünyanın tamamının gösterilemediği ölçektir. Bu ölçekle çizilen haritalarda dar alanlar detaylı olarak gösterilebilir.

Orta ölçekli haritalar

Ölçeği 1/200.000 ile 1/500.000 arasında olan haritalardır.

 

Küçük ölçekli haritalar

1/500.000’den daha küçük ölçekle çizilmiş olan haritalardır. Dünyanın tamamının gösterilebildiği ölçektir.

 

Büyük ölçekli haritalar ile küçük ölçekli haritaların karşılaştırılması

BÜYÜK ÖLÇEKLİ HARİTA

 

 

KÜÇÜK ÖLÇEKLİ HARİTA

Paydası küçüktür

1/200.000

1/500.000

Paydası büyüktür

Küçültme oranı az

 

 

Küçültme oranı fazla

Detay, ayrıntı fazla

Detay, ayrıntı az

Bozulma az

 

 

Bozulma fazla

Gösterdiği alan dardır

Gösterdiği alan geniştir

Kapladığı alan fazla

Kapladığı alan az

İzohipsler arasındaki boşluk fazla

İzohipsler arasındaki boşluk az

İzohipsler arasındaki yükselti farkı az

İzohipsler arasındaki yükselti farkı fazla

Daha fazla izohips çizilebilir

Daha az izohips çizilebilir

 

 

2-KULLANIM AMAÇLARINA GÖRE HARİTALAR

A-Genel haritalar

Siyasi ve idari haritalar
Fiziki haritalar
Beşeri ve ekonomik haritalar

B-Özel haritalar

 

HARİTA PROBLEMLERİ

Harita problemlerini çözerken bilmemiz gereken en önemli kural uzunluk ve alan ölçü birimleridir. Çeşitli ölçü birimlerinin birbirlerine karşılıklarını çok iyi bilmemiz gereklidir. Ayrıca sorularda, sorunun hangi birimle sorulup cevabın hangi birimde istendiğini çok iyi anlamalıyız.

 

 

HARİTALARDA UZUNLUK HESAPLAMALARI

Kısaltmalar
G.U= Gerçek uzaklık
H.U= Harita uzaklığı
Ö.P= Ölçeğin paydası

 

HARİTALARDA ALAN HESAPLAMALARI

Kısaltmalar
G.A= Gerçek alan
H.A= Harita alanı
Ö.P= Ölçeğin paydası

 

Karesini almak sayıyı kendisiyle çarpmak demektir.
Karekök ise kendisiyle çarpılmış sayıyı bulmak demektir.

 

NOT: Alan hesaplamalarında uzunluk birimleri ikişer “0” eklenerek yada azaltılarak dönüştürülür.

Örnek soru: 1/1500000 ölçekli haritada alanı 1cm2 olan gölün gerçek alanı kaç km2’dir?
G.A= 1x(15.105)2
1x225.1010 cm2 
G.A=225km2

 

HARİTALARDA EĞİM HESAPLAMA

Herhangi iki noktanın yükselti farkının yine bu iki nokta arasındaki uzaklığa oranına eğim denir. Diğer bir ifade ile eğim hesabı yapılacak olan yerin dikey ve yatay yöndeki mesafelerinin birbirlerine oranına eğim denir. Herhangi iki nokta arasındaki eğimi hesaplayabilmek için eğimi hesaplanacak iki noktanın uzaklığı ve yükseklik farkı bilinmelidir.
Yatay uzaklık arttıkça eğim azalır, yatay uzaklık azaldıkça eğim artar.
 

Eğim hesabı aşağıdaki formülle yapılır.

 

Örnek soru: X noktasının yükseltisi 600 metre, Y noktasının yükseltisi 2000 metredir. X ve Y noktaları arasındaki gerçek uzaklık 20 km olduğuna göre bu iki nokta arasındaki eğim yüzde kaçtır?

h= 2000-600=1400 metre
L= 20 km
Eğim= 1400x100=140000
140000/20km= (öncelikle km’yi metreye çevirmeliyiz)
140000/20000= 7
Eğim=%7
   

 

 

 

class "kapsulicerik_icsag1" İçeriği Buraya Gelecek


Lise Coğrafya Dergisi öğrencilere hizmet eden ücretsiz sitedir. İçeriğimizin tamamı özgündür. Sitemiz okula yardımcı kaynaktır. Sitemizde ki hiç bir veri kopyalanamaz ve kullanılamaz, ancak kaynak gösterilerek ve bilgi vererek kullanabilirsiniz. Kaynak göstererek kullanma hakkı sadece öğrencilere aittir. Ticari amaçla kopyalanması, basılması, yayınlanması kesinlikle yasaktır.