HARİTA NEDİR

Yeryüzünün bir kısmının ya da tamamının kuşbakışı görünümünün belli bir ölçek dahilinde küçültülerek düzleme aktarılmasıyla oluşan çizimlere harita denir.

 

KUŞBAKIŞI

Haritalar bir yerin kuşbakışı görüntüsünün düzleme aktarılmasıyla oluşturulur. Çünkü haritası çizilecek yere yan açıdan bakıldığında önündeki dağ gibi etkenler görüntüyü engelleyecektir. Ayrıca ölçeklendirmede de birtakım sorunlar çıkacaktır. Bu yüzden haritalar kuşbakışı yani tepeden alınan görüntülerle çizilmektedir. Herhangi bir alanın kuşbakışı görüntüsü alınırken gerçek alan hesap dışı kalmaktadır. Bu yüzden gerçek alan ve izdüşüm alan olmak üzere iki farklı kavram ortaya çıkmıştır.

Gerçek alan

Yeryüzündeki bütün alanlardır. Burada engebeli alanlarda dahil olmak üzere yeryüzünün bütün alanları hesaplanır. Yani bir dağın bütün yamacı alan olarak hesaplanır.

İzdüşüm alan

Haritalar kuşbakışı görünümle elde edildiği için haritadaki alanlar izdüşüm alanlardır. İzdüşüm alan engebe ve yükselti farkının hesaba katılmamasıyla elde edilmiştir. Yani bir dağın bütün alanı değilde sadece düzlem üzerinde kapladığı alan hesaba katılmıştır.

İzdüşüm alanlarda yükselti ve engebe hesaba katılmadığı için, izdüşüm alan gerçek alana göre her zaman daha az çıkacaktır.Ayrıca gerçek alan ile izdüşüm alan arasındaki farkın çok olması yükselti farkının çok olmasını ifade eder.

Türkiye’nin gerçek alanı 814.578km2 iken izdüşüm alanı 780.576km2’dir.

 

ÖLÇEK

Haritalar belli bir ölçek dahilinde çizilir. Çünkü herhangi bir alan olduğu gibi gerçek boyutuyla çizilemez. Bir düzleme bir kağıda aktarılırken ölçek dahilinde küçültülürler. Haritalar kesir ölçek yada çizgi ölçek ile oluşturulur.

Kesir ölçek

Küçültme oranlarının kesirli sayılarla ifade edilmesiyle elde edilir. Kesir ölçeklerde pay daima 1’dir.Payda ise çizimi yapılan alanın kaç kez küçültüldüğünü ifade eder. Diğer bir ifade ile harita ne kadar küçültülürse ölçekte o kadar küçülecek ve ölçeğin paydasındaki sayı o kadar büyüyecektir.

Çizgi ölçek

Harita üzerindeki uzunlukların gerçekte ne kadar olduklarının bir çizgi yardımıyla gösterilmesidir. Çizgi ölçek yardımıyla harita üzerindeki iki nokta arasındaki kuş uçuşu mesafe bulunabilir.

 

DÜZLEM

Haritaların oluşturulmasında kuşbakışı görüntünün düzleme aktarılması da gereklidir. Yerküre geoid bir şekle sahiptir ve yerküre üzerindeki herhangi bir alan düzleme aktarılırken bir takım projeksiyonlar kullanılır.

Silindirik projeksiyon

Çizim alanının açılmış bir silindire aktarılması yöntemidir. Bu projeksiyon yöntemiyle ekvator ve çevresi daha az bozulmayla çizilebilir.

Konik projeksiyon

Özellikle orta enlemlerin çizilmesinde kullanılan projeksiyon türüdür. Yerküre etrafına koni biçiminde sarılan bir düzlem ile elde edilir. Düzlem projeksiyon: Özellikle dar alanların çizilmesinde kullanılan yöntemdir. Bir düzlemin yerkürenin herhangi bir yerinden görüntü alması yöntemidir.

 

HARİTAYI OLUŞTURAN UNSURLAR

Haritanın ismi

Haritanın yönü

Haritanın ölçeği

Haritanın lejantı