class "kapsulicerik_icsol1" İçeriği Buraya Gelecek

Hava Hareketleri

Sıcaklığa bağlı olarak termik basınç kuşakları oluşmuştur. Farklı basınç alanları arasında basınç farkından doğan hava akımı olur. Bu hava akımı her zaman yüksek basınçtan alçak basınca doğru olur. Bu sebeple kutuplardan ekvatora doğru bir hava akımı başlar. Ancak bu hava akımı dünyanın dönmesinden dolayı savrulmaya uğrayarak 60 enlemlerinde yükselmeye başlar. 60 enlemlerinde yükselen hava 30 derece enlemlerine geldiğinde yine dünyanın hareketinden dolayı savrulmaya uğrayarak bu sefer alçalmaya başlar. Alçalınca da yüksek basınç oluşturur.

Basınç farklarından doğan hava akımları kuzey ve güney yarımkürelerde farklı yönlerde sapmalar yapar. Bu sapmanın sebebi dünyanın kendi ekseni etrafında dönmesidir. Dönmenin etkisiyle hava hava akımı Kuzey Yarımkürede sağa, Güney Yarımkürede ise sola doğru olmaktadır.

Aşağıdaki şekillerde basınç farklarından doğan hava hareketleri ve bunların yönleri gösterilmiştir.

 

Dikey Yönlü Hava Hareketleri

Yüksek basınç alanlarında hava alçalıcı hareket gösterir. Bu yüzden yere uygunanan basınç artar. Alçalan hava kütlesinde soğuma ve yoğunlaşma olmayacağı için yağış ta oluşmaz. Bu yüzden yüksek basınç alanlarında hava açık ve güneşlidir. 30 derece enlemlerinde yüksek basınç alanı olduğu için yağış yoktur. Bu enlemlerde çöllerin yer almasının sebebi de budur.

Alçak basınç alanlarında hava yükselici hareket gösterir. Bu yüzden yere uygunanan basınç azalır. Yükselen hava soğur ve yoğunlaşarak yağış oluşturur. Bu yüzden alçak basınç alanlarında hava genellikle bulutlu ve yağışlı olur.

 

Yatay Yönlü Hava Hareketleri

Yüksek basınç alanlarında alçalan hava kütlesi yere değdikten sonra etrafa doğru yayılmaya başlar. Yani merkezden çevreye doğru yatay yönlü bir hava hareketi başlar. Bu hareket kuzey ve güney yarımkürelerde dünyanın kendi ekseni etrafındaki hareketinden dolayı farklı yönlerde sapmaya uğrar. Kuzey yarım kürede gidiş yönünün sağına doğru sapma olurken, güney yarımkürede gidiş yönünün soluna doğru sapma olur.

Alçak basınç alanlarında basınç az olduğu için bu boşluğu çevreden gelen hava doldurur. Yüksek basınç alanlarından gelen hava dünyanın kendi ekseni etrafındaki dönüşünden etkilenerek sapmaya uğrayarak gelir. Çevreden gelen bu hava gelmeye devam ettikçe buradan yükselmeye başlar ve dikey yönlü bir hava hareketi başlar.

Kuzey ve güney yarımkürelerde sapmanın yönünü daha iyi anlayabilmek için bir takım kodlamalar işimizi kolaylaştırır. Kuzey yarım kürede ok lar "S" harfine benzer bir şekil oluştururken, güney yarımkürede "Z" harfine benzer bir şekil oluşturur.

 

 

RÜZGARLAR

Yüksek basınç alanlarından Alçak basınç alanlarına doğru olan yatay yönlü hava hareketine rüzgar denir. Rüzgarın oluşumunda basınç değerleri çok önemlidir. Daha detaylı bakarsak iki farklı basınç merkezi arasındaki hava akımı olduğunu penceresi ve kapısı açık bir oda içerisinde oluşan hava akımıyla da anlayabiliriz. Başka bir örnekte şişirilmiş bir balonun ağzının açılmasıyla balonun içindeki sıkışmış havanın dışarı çıkması verilebilir.

Rüzgarlarla ilgili bilmemiz gerekenleri; hızı, yönü, sıcaklığa etkisi, esme sıklığı ve çeşitleri olmak üzere gruplandırabiliriz.

 

Rüzgarın Hızı

Rüzgarın hızı saatte kilometre (km/saat) olarak anemometre ile ölçülür. Rüzgarın hızını; basınç farkı, basınç merkezleri arasındaki mesafe, dünyanın günlük hareketi ve sürtünme etkiler. Aşağıda bunlar detaylı bir şekilde incelenmiştir.

 

1-Basınç farkı

Merkezler arasındaki basınç farkı arttıkça rüzgarın hızı artar.

 

 

2-Basınç merkezleri arasındaki mesafe

Basınç merkezleri arasındaki mesafe arttıkça rüzgarın hızı azalır. Başlangıç ve bitiş noktaları arasındaki basınç farkı aynı olan iki vadiden uzunluğu fazla olanda rüzgar daha yavaş eser.

 

3-Dünyanın günlük hareketi

Dün yanın günlük hareketinden dolayı rüzgarlar yön değiştirirken hızları azalır.

 

4-Sürtünme

Rüzgar yeryüzüne sürtününce hızı azalır. Sürtünmenin az yada çok olması ise yeryüzü şekillerine bağlıdır. Yüksek ve düz yerlerde sürtünme az olduğu için rüzgar daha hızlı eser. Denizler üzerinde ve dağların yüksek yerlerinde rüzgarın hızlı esmesinin sebebi sürtünmenin az olmasıdır.

 

Rüzgarın Yönü

Rüzgarın yönünü; basınç merkezlerinin konumu, dünyanın günlük hareketi, yerşekillerinin uzanışı etkiler.

1-Basınç merkezlerinin konumu

Rüzgar daima yüksek basınç alanlarından alçak basınç alanlarına doğru eser. Bu yüzden yüksek basınç ile alçak basınç merkezlerinin birbirine göre konumuna göre rüzgarda o yünde eser.

2-Dünyanın günlük hareketi

Dünyanın kendi ekseni etrafındaki hareketinden doğan savrulmanın etkisiyle rüzgarların yönlerinde değişme olur. Rüzgarların yönlerinde değişmeler yani sapmalar kuzey ve güney yarımkürelerde farklı yönleredir. Rüzgarlar kuzey yarımkürede estiği yönün sağına, güney yarımkürede ise estiği yönün soluna doğru saparlar.

 

3-Yerşekillerinin uzanışı

Rüzgarlar yer şekillerinin uzanışına uyumlu bir şekilde yön alırlar. Örneğin; kuzey-güney uzantılı bir vadi içinde esen rüzgar da aynı şekilde kuzey-güney yönünde esecektir.

Rüzgarlar dağların ve vadilerin uzanış yönüne uygun yön alırlar.

 

Rüzgarların Sıcaklığa Etkisi

Rüzgarlar gittikleri yerlere geldikleri yerlerin sıcaklığını taşırlar. Yani soğuk bir yerden sıcak bir yere giden rüzgar, gittiği yerde sıcaklığı azaltır. Aynı şekilde sıcak bir yerden soğuk bir yere giden rüzgarda gittiği yerde sıcaklığı arttırır.

Öğrenciler arasında kalıp bir bilgi olarak bilinen kuzeyden esen rüzgar sıcakğı azaltır bilgisi sadece kuzey yarımkürede esen rüzgarlar için geçerlidir. Yani Kuzey yarımkürede yer alan Türkiye içinde geçerli sayılır. Dikkat etmek gerekir ki güney yarım kürede bu bilgi geçersiz olup tam tersi bir durum söz konusudur. Bu sebeple ekvatordan esen rüzgarlar sıcaklığı arttırır, kutuplardan esen rüzgarlar sıcaklığı azaltır, bilgisi daha kapsamlı ve geçerli bir bilgidir.

 

Yandaki şekilde esiş yönleri belirtilen rüzgarların sıcaklığa etkisi aşağıda verilmiştir.

1-Gittiği yerde sıcaklığı arttırır.
2-Gittiği yerde sıcaklığı azaltır.
3-Gittiği yerde sıcaklığı azaltır.
4-Gittiği yerde sıcaklığı arttırır.
5-Gittiği yerde sıcaklığı azaltır.
6-Gittiği yerde sıcaklığı arttırır.
7-Gittiği yerde sıcaklığı arttırır.
8-Gittiği yerde sıcaklığı azaltır.

 

 

 

class "kapsulicerik_icsag1" İçeriği Buraya Gelecek


Lise Coğrafya Dergisi öğrencilere hizmet eden ücretsiz sitedir. İçeriğimizin tamamı özgündür. Sitemiz okula yardımcı kaynaktır. Sitemizde ki hiç bir veri kopyalanamaz ve kullanılamaz, ancak kaynak gösterilerek ve bilgi vererek kullanabilirsiniz. Kaynak göstererek kullanma hakkı sadece öğrencilere aittir. Ticari amaçla kopyalanması, basılması, yayınlanması kesinlikle yasaktır.