NEMLİLİK VE YAĞIŞ

Su buharına nem denir. Miktarı bazen azalan bazen çoğalan ve yağışları oluşturan nem atmosferin en alt katmanı olan troposferde en çok bulunur. Nem le ilgili olarak nem konusunu, yoğunlaşma ürünü olan sis ve bulutları bir de yağışları bu konuda ele alacağız.

Nemle ilgili olarak 3 farklı terimden söz edeceğiz. Nemi 3 türde inceleyeceğiz. Aslında nemi su buharı olarak tanımlasakta yağış oluşumuna göre nem; maksimum nem, mutlak (gerçek) nem ve bağıl nem olarak 3 farklı türde tanımlanır.

Maksimum nem: Havanın alabileceği en fazla nem miktarıdır. Maksimum nem sıcaklıkla doğru orantılıdır. Yani sıcaklık arttıkça maksimum nem de artar. Buna bağlı olarak hava kütlesinde nem açığı artar.

Mutlak (Gerçek) nem: Havanın içinde bulunan nemdir. Suyun buharlaşması sonucunda atmosferde gerçek nem artar. Yani gerçek nem miktarının çok olması için su ve sıcaklık gereklidir.

Bağıl (Nisbi) nem: Mutlak nemin maksimum neme oranıdır. Yani havanın içindeki nem miktarı ile aynı havanın alabileceği en fazla nem miktarının oranıdır. Bağıl nemim çok olması yağış oluşumunu sağlar. Eğer bağıl nem %100'e yakınlaşmışsa yağış başlamıştır diyebiliriz.

Soldan sağa 1.grafiğimizde gerçek nem maksimum nemi karşıladığı için bağıl nem %100 olmuş ve nem açığı kapanmıştır. Yani bu hava kütlemiz neme doymuştur ve yağış başlamıştır.

2.grafiğimizde (ortadaki) gerçek nem miktarı 1.grafikteki ile aynı olsada 2.grafiğimizde maksimum nem fazla olduğu için nem açığı vardır. Bağıl nem ise %30 olup yağış oluşmaz.

3.grafiğimizde maksimum nem oldukça fazla olup nem açığıda faladır. Hava kütlesi sadece %15 bağıl neme sahiptir. Yağış oluşumu yoktur ve havanın doyması için çok fazla mutlak neme ihtiyaç vardır.

Sıcaklık arttıkça maksimum nem artar. Çünkü sıcaklığın artmasıyla ısınan hava genişler. Genişledikçe hava kütlesinin nem açığı artar çünkü hava kütlesi genişlemiştir.

Maksimum nem sıcaklıkla doğru orantılı olduğu için sıcaklık arttıkça maksimum nem artar. Bu durumda nem açığıda arttığı için yağış oluşmaz. Ancak ekvator bölgesi sıcaktır ve buna bağlı olarak maksimum nemi fazladır. Yani nem açığı fazla olması beklenir. Burada nem açığı fazla değildir, hatta nem açığı yoktur. Ekvator bölgesinde buharlaşmada fazla olduğu için hava kütlesi çok çabuk neme doyabilmektedir.

Yukarıdaki grafikte maksimum nemin arttığı mutlak (gerçek) nemin ise aynı kaldığı görülüyor. Yani maksimum nem artarken mutlak nem sabit kalırsa bağıl nem azalır şeklinde bir ifade ortaya çıkıyor. Evet bu duruma iki farklı örnek verebiliriz. Ekvator ve çöller ikiside sıcak bölge fakat yağış bakımından birbirinden tamamen ters bölgeler. Ekvatorda sıcaklığa bağlı olarak maksimum nem fazla ancak buharlaşmada fazla olduğu için gerçek (mutlak) nem de artmaktadır ve hava kütlesi doymaktadır. Çöllerde de sıcaklığa bağlı olarak maksimum nem fazladır fakat burada hava kütlesinin nem açığı kapanmaz. Çünkü yerde buharlaşıp mutlak nemi artırabilecek su yoktur. Ayrıca çöllerde alçalıcı hava hareketinin görülmesi, havanın yükselmesinide buharlaşmayıda azaltmaktadır.

Yandaki SOS oyununda toplam 100 tane kutu vardır. Bu oyunda en fazla 100 tane harf kullanabiliriz. MAKSİMUM NEM

Oyun başladı ve toplam 75 kutu harf ile dolduruldu. GERÇEK NEM

Kutulardan 75 tanesi dolu ve toplam 100 kutumuz vardı. 75x100/100=%75 yapar. Yani bağıl nem %75 olur. BAĞIL NEM

Oyunumuzda 25 kutumuz daha boştur. NEM AÇIĞI

Biri oyunu bozdu ve biraz daha kutu ekledi. Yeni kutular eklenince oyunda yeni alanlar açıldı yani nem açığı arttı.

YOĞUNLAŞMA

Yoğunlaşma; su buharının yükselmesi ve bağıl nem oranının artması sonucu ortaya çıkar. Yoğunlaşma miktarına ve oluşumuna göre sis veya bulutları meydana getirir. Aşağıda sis türleri ile bulut türleri incelenmiştir.

 

Sis Oluşumu

Nemli hava kütlesinin soğuk zemin ile temas etmesi sonucu sis oluşur. Oluşumuna göre; kara sisleri, kıyı ve deniz sisleri, yerşekli sisleri (orografik sisler) olmak üzere 3'e ayrılır.

 

Kara sisleri:

Gece yeryüzeyinin soğuması ve havanın soğuk yüzey ile temas etmesi sonucu oluşur. Burada hava kütlesi soğuk yüzey ile karşılaşında yoğunlaşmaya uğramıştır.

 

Kıyı ve deniz sisleri:

Nemli hava kütlelerinin yatay hareketi sonucu oluşur. Deniz üzerinden gelen ılık ve nemli hava kütlesi soğuk kataya geldiği zaman yoğunlaşır ve sis oluşur. Okyanus akıntılarının olduğu yerlerde sıcak su akıntıları üzerindeki nemli ılık hava soğuk su akıntısı üzerinden geçerken sis oluşur. Sıcak karalar üzerinden soğuk denizlere doğru hareket eden hava kütleleri soğuk denizler üzerinde yoğunlaşır ve sis oluşur.

 

Yerşekli sisleri (orografik sisler):

Yatay yönde hareket eden havanın hafif eğimli dağ yamacı boyunca yükselmesi ve soğuması sonucu oluşurlar. Türkiye'de Bolu Dağı çevresinde ve Karadeniz dağlarında görülen sisler buna örnek olarak gösterilebilir.

 

Cephe sisleri:

Sıcak hava kütlesinin soğuk hava kütlesi ile karşılaştığı alanlarda, sıcak hava kütlesinin yükselerek yoğunlaşması sonucu sis oluşabilir.

 

Bulut Oluşumu

Bulut havada asılı tutulan su damlacıkları yığınıdır. Yükselen hava soğumaya ve yoğunlaşmaya başlar. Bu durum bulutları meydana getirir.

Bulutlar alçak basınç alanlarında oluşur. Buralarda yükselici hava hareketi olduğu için yoğunlaşma oluşur. Yüksek basınç alanlarında ise alçalıcı hava hareketleri olduğu için yoğunlaşma oluşmaz ve buna bağlı olarak bulut oluşumu beklenmez.

Birbirinden farklı bulutların meydana gelmesinde hava hareketinin yönü ve yoğunlaşma farklılıkları etkili olmuştur.

Yükselen hava hareketi yoğunlaşmaya başlar ve kümülüs bulutlarını (küme bulutları) oluşturur. Kümülüs bulutları gökyüzünde kümeler halinde görülen bulutlardır. Yerden 3 km yüksekliğe kadar oluşabilirler. Bu yüzden alçak bulutlar sınıfında yer alır. Kümülüs bulutlarının alt kısımları yoğunlaşma sınırı olduğu için düz olur, üst kısımları ise kümeler şeklinde oluşmuştur. Bu bulutlar dikey yönlü hava hareketleri sonucu oluştuğu için ani değişimler yapabilir. Bu sebeple yağmur taneleri iri olur. Sağanak yağışlar oluşturur. Dolu oluşumu da bu tür bulutlanmada görülür.

Hava kütlesinin alt ve üst sınırı arasındaki sıcaklık farkı azsa kararlı bir hava kütlesi oluşur. Dikey yönlü yükselmeler çok fazla görülmez. Bu tür bulutlar gökyüzünün tamamını kapladığı için tabaka bulutlar (stratüs) ismini alır. Bu bulutlar alçak bulutlardandır. Yeryüzüne çok yakın kısımlarda oluşurlar. Su taneleri genellikle küçük olur ve uzun süreli yağışlar getirirler.

Troposferin yüksek kısımlarında ince tüy gibi görünen bulutlara sirüs bulutları denir. Bunlar yüksek bulutlardandır. Yağış oluşturmazlar. Su buharı atmosferin yüksek kısımlarına kadar çıkamadığı için buralarda bulut oluşumu görülmez. Sadece ince su zerreciklerinin oluşturduğu buz iğneleri oluşturan sirüsler vardır.

 

 

Anasayfaya git

 

 


Soru sor

 

Aradığını bul

Sayfanın altına
Yorum yaz

 

Kanalımıza abone ol

 

Facebook'tan takip et

 

Bütün konulara bak

 

 

 

 

 


Lise Coğrafya Dergisi öğrencilere hizmet eden ücretsiz sitedir. İçeriğimizin tamamı özgündür. Sitemiz okula yardımcı kaynaktır. Sitemizde ki hiç bir veri kopyalanamaz ve kullanılamaz, ancak kaynak gösterilerek ve bilgi vererek kullanabilirsiniz. Kaynak göstererek kullanma hakkı sadece öğrencilere aittir. Ticari amaçla kopyalanması, basılması, yayınlanması kesinlikle yasaktır.