class "kapsulicerik_icsol1" İçeriği Buraya Gelecek

 

Yoğun Nüfuslu Bölgeler

1-Batı Avrupa

2-Güneydoğu Asya

3-Kuzey Amerika kıtasının doğu kıyıları

4-Nil vadisi ve deltası

 

Seyrek Nüfuslu Bölgeler

1-Kutuplar (Nüfus hiç yok)

2-Kutuplara yakın bölgeler

3-Çöller (Orta Asya, Büyük Sahra, Avustralya'nın iç kesimleri vs.)

4-Yüksek dağlık alanlar (Himalayalar vs.)

5-Ekvatoral ormanlar (Amazon ve Kongo Havzaları)

 

NÜFUFUN TARİHSEL GELİŞİMİ

Sanayi devrimine kadar dünya nüfusu çok uzun yıllar neredeyse aynı kalmıştır. Geçim şartlarının, sağlık şartlarının yetersiz olması nüfus artış hızının çok az olmasına sebep olmuştur. İnsanlar çok eskiden göçebe yaşıyorlardı. Geçim kaynakları toplayıcılık ve avcılıktı. Yerleşik hayat yoktu ve insanlar mağaralarda yaşıyorlardı. Bu şartlar altında nüfus artış hızı çok yavaştı ve neredeyse nüfus hiç artmıyordu. Yerleşik hayata geçince şartlar biraz daha iyileşti ve artış hızı biraz olsun artmıştı. Ancak yinede sağlık şartlarının iyi olmaması gibi bazı sebeplerden dolayı nüfus hızlı artmıyordu. Sanayi devriminden sonra belli bir dönem nüfus hızla arttı. Sanayi devrimine kadar çok az artan nüfus bu zamandan sonra hızla arttı. Yaşam şartları iyileşti, sağlıkta önemli gelişmeler kaydedildi. Nüfus artışındaki bu hız daha sonraları başka problemleri ortaya çıkardı. Bunlardan birisi artış hızına bağlı olarak gıda yetersizliği ve doğal kaynakların hızla tükenmesi olmuştur. Aşağıda sanayi devrimi öncesi ve sonrasında nüfusun değişimini gösteren grafik verilmiştir.

1-Sanayi devrimi öncesi: Sanayi devrimi öncesinde doğum ve ölüm oranlarında küçük artış ve azalışlar olmuştur. Bunlar nüfus miktarında önemli değişiklikler yapmamıştır.

2-Sanayi devrimi sonrasında yaşanan hızlı bilimsel ve ekonomik gelişim aşaması: Sanayi devrimi sonrasında bilim ve ekonomi hızla gelişmiştir. Bilimin hızla gelişmesiyle beraber sağlık alanındaki yenilikler ölüm oranlarında azalma sağlamıştır. Bilim ve ekonominin gelişmesi ortalama yaşam süresini arttırmıştır. Hastalıklar azalmış, ölüm oranları azalmıştır. Ölüm oranları azalırken doğum oranlarında çok fazla azalma meydana gelmemiştir. Nüfusun sosyal yapısındaki değişiklik biraz daha zaman alan bir süreçtir. Sanayi devrimiyle beraber köylerden şehirlere hızla göç olmuştur. Şehirlerde nüfus hızla artmıştır. Fakat doğum oranları belli bir dönem daha yüksektir. Ölüm oranlarının azalmasıyla beraber dünya nüfusunda artış olmuştur.

3-Endüstriyel üretim artışına bağlı olarak yaşanan sosyal ve kültürel gelişiminin ilk evresi: Sanayi devrimiyle beraber üretim hızla artmış beraberinde tüketimde artmıştır. Şehirlerde büyük sosyal değişiklikler meydana gelmiştir. İnsanların davranışlarında sosyal çevrede çok büyük değişiklikler olmuştur. Bu safhada doğum oranlarında da hızlı bir azalma görülür. Aileler çocuklarına bakmakla ve onların eğitimleriyle ilgilenmekle sorumlu olduklarından fazla çocuk sahibi olmak istemeyeceklerdir. Bu safhada ölüm oranlarındaki azalmada devam etmiştir. Çünkü tıp gelişmeye devam etmektedir. Doğum oranı azalmış olsada ölüm oranlarındaki azalmanında devam etmesi dünya nüfusunun artmasına sebep olmaktadır.

4-Sosyal ve kültürel gelişimin olgunluk evresi: Şehirlerde başlayan sosyal ve kültürel değişiklikler kır yerleşmelerinde de etkili olmuştur. Doğum oranlarındaki azalma artık son bulmuştur. Aileler genellikle 1-2 çocuk sahibi olmakla yetinmişlerdir. Doğum oranlarındaki azalma alt sınıra ulaşmıştır. Aynı şekilde ölüm oranlarındaki azalmada durmuştur. İnsanların ortalama yaşam süresinin biraz daha fazla olmasına tıp yetersiz kalmıştır. Doğum oranı olabileceği alt sınıra ulaşmış, ölüm oranlarıda aynı seviyede kalmıştır. Bu safhanın sonlarına kadar dünya nüfusunun artışı devam etmiş ancak safhanın sonlarında dünya nüfusundaki artış duraklamaya girmiştir.

5-Demografik döngünün tehlikeye girdiği dönem: İnsanlar artık tek çocuk sahibi olmak istemektedir. Hatta bazı ülkelerde bazı insanlar çocuk sahibi olmayı düşünmemektedir. Ölüm oranlarındaki azalmada duraklamış ve sabit şekilde devam etmektedir. Bu durumlar dünya nüfusunun azalma eğilimine girdiğini gösterir.

 

DÜNYA NÜFUS ARTIŞI

Tarihi çağlardan günümüze dünya nüfusu sürekli artış göstermiştir. Nüfus artış hızı bazı zamanlarda azalma göstersede artış hep devam etmiştir. Nüfus artışını incelerken artış hızı(artış miktarı) ile nüfus miktarının aynı şeyler olmadığını iyi anlamamız gerekir.

Dünya nüfusu zaman içinde artmıştır. Bu bize nüfus miktarını verir. Nüfus her dönemde çok miktarda artmamıştır. Bazı zamanlar çok fazla artmış bazı zamanlar ise az artmıştır. İşte bu bize artış hızını vermektedir. Dolayısıyla dünya nüfusu sürekli artmış olsada bazı dönemlerde artış hızı (artış oranı da denir) azalmıştır.

Bu konu ile ilgili örnek bir inceleme yaparsak; bir sınıf içinde 10 öğrenci olsun. Sınıfa dışarıdan 4 kişi girerse sınıf mevcudu 14 olur. Artış miktarı ise 4'tür. Bir sonraki ders sınıfa 2 kişi daha girse sınıf mevcudu 16 olur. Artış miktarı ise 2'dir. Artış miktarlarına baktığımız zaman 4'ten 2'ye düşmüştür. Bu oran bize nüfus artış hızını verir. Bu örnekte nüfus artış hızı azalmıştır. Nüfüs miktarı ise 16 olarak karşımıza çıkmaktadır.

Nüfus artışı doğal nüfus artışı ve gerçek nüfus artışı olmak üzere 2 şekilde ele alınır. Salgın hastalıklar, terör, savaş, doğal afetler vs. birçok sebep nüfus miktarına etki eder. Ancak nüfus değişiminde en önemli etkiyi doğal nüfus artışı ile göçler yapmaktadır. Doğal nüfus artışı doğum oranlarından ölüm oranlarının çıkarılmasıyla elde edilir. Birde gerçek nüfus artışı vardır. Doğum oranlarının, ölüm oranlarının, göçlerin ve başka birçok faktörün etkisiyle oluşan nüfus artışıdır. Gerçek nüfus artışındaki en önemli etkiyi doğal nüfus artışı yapmaktadır. Bundan sonra ise göçlerin etkisi büyüktür.

Doğal nüfus artışı ile gerçek nüfus artışı arasındaki fark gerçek nüfus artışında tüm faktörler etkili iken, doğal nüfus artışında sadece doğum ve ölüm oranları etkilidir. Nüfus sayımlarında elde edilen nüfus miktarı gerçek nüfus miktarıdır.

 

NÜFUS PİRAMİTLERİ

Nüfus piramitleri ülke yada bölgenin nüfus özelliklerini göstermek için kullanılan yöntemlerden biridir. Sayfalarca yazı yerine nüfus piramitleri incelenerek ve yorumlanarak o ülkenin nüfus yapısı hakkında bilgiler elde edebiliriz.

Nüfus piramitlerinden doğrudan bilgilere ulaşabildiğimiz gibi bu bilgilerden faydalanarak dolaylı bilgilerde elde edebiliriz. Örneğin; Bir ülkenin nüfus piramidinde çocuk nüfusun az olduğunu görebiliriz ve bu bize doğum oranının az olduğunu gösterir. Doğum oranının az olması bazı şartlara bağlıdır ve bu şartlar o ülkenin başka özelliklerinibilmemize olanak tanır. Aşağıda nüfus piramitlerinden doğrudan elde ettiğimiz bilgiler ile dolaylı elde ettiğimiz bilgiler sıralanmıştır.

 

Nüfus piramitlerinden aşağıdaki bilgileri elde edebiliriz

1-Nüfus miktarı

2-Nüfusun yaş grupları

3-Nüfusun cinsiyete göre dağılımı

4-Doğum oranı

5-Ölüm oranı

6-Aktif nüfus (çalışan nüfus)

7-Bağımlı nüfus

 

Nüfus piramitlerinden dolaylı olarak aşağıdaki bilgileri elde edebiliriz

1-Ülkenin gelişmişliğini

2-Ülkedeki sağlık şartlarını

3-Eğitim durumunu

4-Kadınların iş hayatında olup olmadığını

5-Nüfusun nitelikli olup olmamasını

6-Ülkenin ekonomisini

 

Nüfus piramitlerinde taban yeni doğan nüfusu, üst kısım ise yaşlı nüfusu gösterir. 0-14 yaş aralığı genç nüfusu, 15-64 yaş aralığı aktif nüfus, 64 yaş ve üzeri yaşlı nüfusu gösterir. Genç nüfus ile yaşlı nüfus bağımlı nüfus sınıfında yer alır.

 

Nüfus Piramitleri ve Çeşitleri

 

 

 

class "kapsulicerik_icsag1" İçeriği Buraya Gelecek


Lise Coğrafya Dergisi öğrencilere hizmet eden ücretsiz sitedir. İçeriğimizin tamamı özgündür. Sitemiz okula yardımcı kaynaktır. Sitemizde ki hiç bir veri kopyalanamaz ve kullanılamaz, ancak kaynak gösterilerek ve bilgi vererek kullanabilirsiniz. Kaynak göstererek kullanma hakkı sadece öğrencilere aittir. Ticari amaçla kopyalanması, basılması, yayınlanması kesinlikle yasaktır.