ŞEHİRLEŞME, SANAYİ VE GÖÇ İLİŞKİSİ

Sanayileşme, göç ve şehirleşme süreci biribiri ile sıkı ilişkilidir. Sanayileşme ile nüfus sanayinin olduğu yere göç eder ve buralarda kalabalık şehirler ortaya çıkar. Genellikle bu göç hareketi çok hızlı gerçekleştiği için çarpık ve plansız kentleşme ile bazı çevre sorunları ortaya çıkmaya başlar. Sanayi devrimi öncesinde şehirlerin neredeyse tamamında tarıma bağlı gelişen sosyal ve kültürel ortam hakimken sanayi devrimi sonrasında birbirinden farklı sanayi kolları ve meslek grupları ortaya çıktı. Buna bağlı olarak nüfusun sosyal ve kültürel yapısıda değişime uğradı. Sanayileşme ve şehirleşme aslında olumlu özelliklere sahip unsurlardır. Fakat bu olgunun unsurlarından biri de kaçınılmaz olarak göçtür. Göç olgusu ise olumsuz sonuçlar doğuran bir kavramdır. Kırsal kesimin itici faktörleri ile şehirlerin çekici faktörleri sonucu köyden kente göç başlar. Hızlı göç alan yerlerde ise bir takım problemler ortaya çıkar. sanayileşme ile hızla göç alan şehirlerde gerçekleşen durumlardan biri arsa ve bina fiyatlarının hızla artmasıdır. Gelen göçe binalar yetersiz kalınca yeni binaların yapımı için yeni araziler kullanılır. Bu durumda ormanlık alanlar ile tarım alanları tahrip edilerek yerleşmeye açılır. Aynı şekilde tahrip edilen araziye yeni sanayi alanlarıda kurulur. Bu durum başlı başına çevre sorunlarını doğurur. Hızlı göçün bir olumsuz etkiside çarpık kentleşmedir. Sanayi faaliyetleri için gelen nüfus barınmak için şehirlerin etrafında gecekondular oluştururlar. Şehirlerde görülen bu gecekondulaşmada şehirlerin sorunlarından biridir. Yine aşırı derecede göç alan yerlerde işsizlik sorunlarıda başlayarak baçka bir şehir problemlerini ortaya çıkarır.

 

SANAYİ, GÖÇ VE ŞEHİRLEŞME SÜRECİNE ÖRNEK İNCELEME

GEBZE'NİN KENTLEŞME SÜRECİ

Türkiye'de 1960 yılından sonra başlayan sanayileşmeye bağlı olarak meydana gelen göç ve şehirleşme hareketleri Gebze ve yakın çevresinde de yoğun olarak görülmüştür. Gebze'de ki sanayileşme nüfusun hızla artmasına ve köyden kente göçün bölgede yoğunlaşmasına sebep olmuş, bu durum yeni yerleşim alanlarına olan ihtiyacını arttırmıştır. Gebze'de nüfus 19. yüzyılda daha çok kırsal alanlarda yaşamaktaydı. 1960 yılından itibaren başlayan göç dalgası 1980 yılının başından itibaren önlenemez bir hal almıştır. Kentleşme hızının sanayileşmenin önüne geçmesiyle birlikte şehrin etrafındaki bağ, bahçe ve tarım arazileri büyük bir hızla yerini altyapısı olmayan yerleşim alanlarına bırakmıştır. 1960'lı yıllardan sonra Türkiye'de tarımsal alandaki makineleşme ve belli başlı büyük kentlerdeki sanayileşme hamleleri kentlerdeki nüfus artışının en önemli nedeni olmuştur. Gebze'de özellikle otoyol yapımından sonra, bu yol çevresinde kurulan dev sanayi kuruluşları ve sanayi bölgeleri inşa edilmesi nüfus çeken bir mıknatıs görevi görmüştür. Gebze kara, deniz ve demir yollarının birbirleriyle kesiştiği önemli bir kavşak noktasında bulunması nedeniyle sanayi kenti haline dönüşmüştür. Ülke genelindeki 500 büyük fabrikanın yaklaşık %10'u Gebze'de faaliyet göstermektedir. Özellikle boya, plastik, elektrik, metal, dokuma, oto yedek parça, makine ve kimya sanayisinin önde gelen fabrikaları Gebze'nin değişik yerlerinde üretimlerine devam etmektedirler. Gebze, zengin tarihi geçmişe sahip, ekonomisi sanayi ve ticarete dayalı, Türkiye'nin hızla gelişen şehirlerinden biridir. 2013-2014 Eğitim Öğretim Yılı 12.Sınıflar Coğrafya Ders Kitabından Alıntıdır.

ZITLIKLAR KENTİ: BOMBAY (MUMBAİ)

Hindistan’ın kuzeybatı kıyısında yedi ada üzerinde kurulmuş olan Bombay, dünyanın en kalabalık kentlerinden biridir. Ülkenin diğer kentlerine göre yaşam standartlarının daha yüksek olması, buraya çok sayıda insanın göç etmesine neden olmaktadır. Bu nedenle kent, farklı toplulukların ve kültürlerin çeşitliliğini yansıtır. Aşırı nüfus artışı ve yoksulluk en önemli sorunlardan biridir. Kentte yoğun bir konut sıkıntısı yaşanmakta ve aşırı nüfus artışını önlemek amacıyla yeni sanayi ve ticaret merkezlerinin kurulmasına izin verilmemektedir. Zıtlıkları bir arada barındıran Bombay, bir yandan evsiz insanlarla dolup taşarken bir yandan da dünyanın en pahalı evlerine sahiptir. Hızlı sanayileşmeye bağlı olarak kentin çeşitli bölümlerinde gecekondu semtleri bulunmaktadır. Bombay’ın yaşam alanlarının pek çoğunda hayvansal yakıt kullanılırken Hindistan’ın nükleer reaktörleri de burada bulunmaktadır. Bombay’da ulaşım sistemi yeterli değildir. Trenler ve belediye otobüsleri başlıca ulaşım araçlarıdır, uluslararası iki havaalanı ve özellikle Bombay Limanı, Hindistan’ın dış ticaretinde çok önemli bir yere sahiptir. Bombay, ülkenin en önemli ticaret, finans, kültür ve eğlence merkezidir. Kentte çok sayıda müze, kütüphane, tiyatro, sinema, kültür ve sanat merkezi bulunmaktadır. Ayrıca Bombay, “Bollywood” olarak adlandırılan Hint sinema sanayisinin de merkezidir. Kent, bunun yanı sıra çıkarılan çok sayıda gazete, televizyon ve kurulan radyo istasyonuyla da önemli bir medya merkezidir.