YERALTI SULARI VE KAYNAKLAR

Yağışlardan veya değişik nedenlerle hasıl olan suların yeraltına sızmasıyla yer altı suları oluşur.Bu su tabakası geçirimsiz kayaçların teşkil ettiği bir zonla sınırlanır.

Yeraltı suyu kütlesini meydana getiren suyun üst yüzeyi yer altı suyu tablası,yer altı suyu seviyesi veya su tablası olarak adlandırılır.(Şekil:1)

Asıl yer altı suyunun,yani üstten su tablası alttan da geçirimsiz zon ile sınırlanan su kütlesinin yer aldığı zona,buradaki kayaçların bütün boşlukları su ile dolu olduğundan,suya doygun zon veya satürasyon zonu denir.(Şekil:1)

Yer altına sızan suların diğer kısmı ise su tablası ile yeryüzeyi arasındaki zonda asılı olarak bulunur ve buna asılı su denir.Buradaki su yeraldığı zondaki kayaçların boşluklarını tamamen doldurmamıştır.Buradaki boşluklar kısmen su kısmen hava ile dolu olduğu için bu zona havalanma zonu veya aerasyon zonu adı verilir.(Şekil:1)
Bu suyun daha derine sızmayıp asılı olarak kalmasında suyun kayaç gibi unsurlar üzerindeki moleküler çekim kuvveti (adhezyon kuvveti) ile su moleküllerinin birbirleri üzerindeki moleküler çekim kuvveti (kohezyon kuvveti) etkilidir.

Havalanma zonunda toprak nemi kuşağı,ara kuşak ve kılcal su kuşağı (kılcak saçak) vardır.

 

Su Tablası (yer altı suyu tablası,yer altı suyu tablası)

Su tablası tamamen yatay bir düzlem halinde değildir.Su tablası genel olarak yeryüzündeki engebeliliğe uygunluk gösterir.Yani yeryüzünde bulunan dağ,tepe,sırt gibi yüksek yerlerinde su tablası,vadi gibi alçak yerlere oranla daha yüksektedir.Diğer bir ifade ile yükselti ile su tablası doğru orantılıdır.
Su tablası,beslenme ve boşalma arasındaki ilişkiler,zeminin litolojik yapısı ve akifelerin özelliklerine bağlı olarak yükselir veya alçalır.

 

AKİFER VE AKİFER TİPLERİ

İçlerinde yer altı suyu bulunduran veya taşıyan kütlelere akifer denir.İçlerinde yer altı suyu bulundurmayan kütlelere ise akifüj denir.

 

AKİFER TİPLERİ

1-Serbest Akifer

Asıl yer altı suyunu içeren akiferdir.Burada bulunan yer altı suyuna serbest yer altı suyu denir.

2-Tünemiş Akifer

Serbest akiferin üst kısmında,ondan ayrı ve çok daha küçük sahalı akiferdir.Bu akiferler havalanma zonunu oluşturan geçirimli unsurların arasında yer alan geçirimsiz tabakaların bulunması sonucu oluşurlar.İşte bu geçirimsiz tabakalar sızan suların asıl ana akifere inmesine engel olur ve bu sızan suları kendileri tutarlar.Burada bulunan yer altı suyuna tünemiş yer altı suyu denir.

3-Tutuklu Akifer (Mahpus Akifer)

Sızan suların geçirimsiz iki tabaka arasında tutulmasına tutulmasıyla oluşan akiferdir.Burada bulunan yer altı suyuna artezyen suyu denir.

 

Tutuklu akiferlerin oluşması için gerekli koşullar:

1-Akiferin geçirimsiz iki tabaka arasında yer alması gerekir.
2-Bu akiferlerin en az bir ucunun beslenebilmesi için geçirimli olması gerekir.
3-Diğer bir ucunun ise akiferden suyun kaçmasını engelleyecek geçirimsiz bir zonla sınırlandırılması veya bu akiferin bulunduğu zonun senklinal yapısı göstermesi gerekir.
4-Eğimli olması gerekir.

KAYNAKLAR

Tanımı ve oluşumu

Yer altı sularının doğal olarak yeryüzüne çıktıkları yerlere kaynak denir. Yeraltı sularının doğal yollardan yeryüzüne çıkması su tablasının topoğrafya yüzeyi ile kesilmesi ve artezyen kaynaklarında olduğu gibi tutuklu yer altı sularının fay düzlemleri ile kesilerek olabilir.

Yamaç kaynağı:

Dağların yamaçlarındaki tabakalar arasından çıkan kaynaklardır.

Vadi kaynağı:

Akarsu aşındırması sonucu oluşan vadinin suyun bulunduğu tabakayı kesmesi sonucu oluşan kaynaklardır.

Fay kaynağı:

Yerkabuğu hareketleri ile oluşan faylanma sonucu yeraltı suyunun kırık boyunca ilerleyip yeryüzüne çıkması ile oluşan kaynaklardır.

 

Karstik kaynak:

Kartstik yeraltı sularının yeryüzüne çıkmaları sonucu oluşan kaynaklardır.

Gayzer:

Tektonik sahalarda yeraltında basınç ile tutulan sıcak suyun şiddetli bir şekilde yeryüzüne çıkmasıyla oluşan kaynaklardır.

Artezyen:

İki geçirimsiz tabaka arasında tutulan suyun kuyu açılarak basınçla yeryüzüne çıkmasıyla oluşan kaynaklardır.

 

 

Anasayfaya git

 

 


Soru sor

 

Aradığını bul

Sayfanın altına
Yorum yaz

 

Kanalımıza abone ol

 

Facebook'tan takip et

 

Bütün konulara bak

 

 

 

 

 


Lise Coğrafya Dergisi öğrencilere hizmet eden ücretsiz sitedir. İçeriğimizin tamamı özgündür. Sitemiz okula yardımcı kaynaktır. Sitemizde ki hiç bir veri kopyalanamaz ve kullanılamaz, ancak kaynak gösterilerek ve bilgi vererek kullanabilirsiniz. Kaynak göstererek kullanma hakkı sadece öğrencilere aittir. Ticari amaçla kopyalanması, basılması, yayınlanması kesinlikle yasaktır.